Eén van de belangrijkste dingen bij beleggen is naar mijn idee het nemen van je eigen verantwoordelijkheid. Echter, veel mensen neigen erna hun verlies aan externe factoren te wijten. Kijk bijvoorbeeld naar de Legio Lease problematiek; waar de verantwoordelijkheid van dalende koersen wordt afgeschoven op de voorlichting door de bank. De deelnemers van de Legio Lease konden, zonder voorlichting, toch niet weten dat koersen ook kunnen dalen? Je ziet dit fenomeen ook op kleinere schaal: als een columnist een mening geeft over een aandeel, en het aandeel daalt vervolgens, dan is het de schuld van de columnist dat de tip verkeerd uitpakte. Dat het de belegger zelf was die op deze tip handelde wordt dan even vergeten.

De redenen waarom we graag verantwoordelijkheid afschuiven zijn divers. Om te beginnen willen we graag ons ego beschermen. Vooral bij beleggen, waar je ego in veel gevallen wordt verbonden met je beleggingsresultaat, is dit een flink probleem. Daar komt nog eens bij dat flink wat beleggers ook graag ‘iets’ willen bewijzen ten opzichte van anderen; daarom worden ook graag sterke verhalen en “gouden tips” gedeeld op feestjes. Ik bedoel niet dat het verkeerd is jezelf te willen bewijzen, maar het heeft wel tot gevolg dat je ego een (flinke) rol gaat spelen. In een dergelijk geval is het verleidelijk om de verantwoordelijkheid van je af te schuiven.
Een andere reden waarom we zo slecht verantwoordelijkheid kunnen nemen is omdat we graag gelijk willen hebben. Als we ongelijk krijgen, dan is het verleidelijk dit aan een externe factor te wijten, waardoor we (veelal) alsnog gelijk krijgen. Immers, zonder die externe factor (waarvoor we geen verantwoordelijkheid nemen) hadden we wel gelijk gehad. Denk in dit geval ook aan de ‘hindsight bias’, welke verklaard waarom we bij terugblikken de uitkomst als iets zien wat we niet hadden kunnen voorkomen; de uitkomst was derhalve logisch.
Tenslotte willen we graag een mening over iets hebben. En voor een, achteraf bezien, foute mening is het moeilijk om verantwoordelijkheid voor te nemen. Vooral als je deze mening hebt verteld aan anderen.
Ook speelt de verscheidenheid van belangenorganisaties, stichtingen, enzovoort ook een rol. Maar het gaat voor dit artikel echter te ver om deze maatschappelijke factoren uitputtend te behandelen.

Het belang van verantwoordelijkheid
Ondanks dat het niet nemen van je verantwoordelijkheid voordelen heeft (zoals het beschermen van je eigenwaarde), kleeft er ook een fiks nadeel aan het ontwijken van je verantwoordelijkheid. En dat is dat je er niet iets van leert.
Vooral voor beleggers zou dat een zwaarwegend argument moeten zijn. Bij beleggen is het immers van belang om te leren van je fouten, andere reacties te bedenken voor als een soortgelijke situatie zich voordoet, en vervolgens die fout in ieder geval niet meer maken. Maar als je de fout toeschrijft aan een externe factor, dan valt er niks van te leren, omdat de externe factor een volgende keer al dan niet aanwezig kan zijn.

De mate van eigen verantwoordelijkheid
Een interessante vraag is nu: hoeveel eigen verantwoordelijkheid moet je nemen? Ik zou zeggen, stop met het zoeken naar externe factoren en neem verantwoordelijkheid voor al je acties en resultaten. Dit klinkt misschien overdreven, omdat er soms inderdaad factoren zijn waarop je geen invloed kunt uitoefenen. Maar dan kun je altijd nog je reactie op deze factoren zelf beïnvloeden.
Stel dat er iets gebeurd waarop je geen invloed hebt, zoals het wegvallen van je internetverbinding. Hier zul je in het algemeen weinig invloed op hebben, omdat het probleem vaak bij je provider ligt.
In dat geval kun je twee soorten acties ondernemen:

• Je kunt helemaal woest worden omdat ‘ze’ er weer voor zorgen dat je geld verliest met beleggen.
• Je kunt ook je broker bellen om je posities te sluiten, en een tweede internetverbinding van een andere provider aanvragen, zodat je in het geval van het verliezen van de verbinding kunt door blijven handelen.

In het eerste geval staat ‘ze’ tussen haakjes. Dit omdat er hier meerdere factoren kunnen worden bedacht die ‘ze’ is. Je zou bijvoorbeeld het kunnen wijten aan je provider, ‘want jullie hebben de verbinding weer niet in orde’. Soms ligt de frustratie een stuk dieper, en is de “schuldige” bijvoorbeeld de partner, ‘omdat die zonodig deze provider wou en ze ook al sceptisch is over mijn beleggingsresultaten’. Enfin, het punt is denk ik wel duidelijk wie of wat er allemaal schuld kunnen hebben.
Bij de eerste situatie daarentegen neem je je verantwoordelijkheid, ‘misschien kan ik toch beter een reserve internetverbinding hebben’, en benader je het probleem meteen een stuk constructiever. Merk ook op dat je, als je je eigen verantwoordelijkheid neemt, makkelijker een oplossing voor het probleem kunt vinden. Je hoeft dan niet meer in termen van schuld te denken, en je hebt meer tijd en energie over om een constructieve aanpak te kiezen.

Wat ook nadelig uitpakt bij beleggen is het last hebben van emoties. Zoals bij het eerste voorbeeld waar je woest wordt omdat de internetverbinding is verloren. Ik denk dat als je je eigen verantwoordelijkheid neemt, je negatieve emoties beter in de hand kunt houden. Immers, is de woede in die situatie geen uiting van machteloosheid?

Als je verantwoordelijkheid neemt over je leven (en beleggingsresultaten), verkrijg je ook de ‘macht’ om daar invloed op uit te oefenen. En ondanks dat het verleidelijk kan zijn om op andere factoren de verantwoordelijkheid af te schuiven, lijkt me een gevoel van controle en ‘macht’ over je eigen resultaten een stuk waardevoller.

Stem of voeg toe aan: