Deze valkuil verklaard hoe mensen zichzelf voor de gek kunnen houden met bepaalde beslissingen, zoals het meespelen in een loterij. Immers, de kansen op winst zijn bij kansspelen behoorlijk klein, en na verloop van tijd kost het altijd geld. En toch denken we dat we ‘goede kansen’ hebben bij zulke beslissingen. Hoe kan dat nu?

Als we succes behalen in situaties kan dit ruwweg worden toegeschreven aan twee factoren: aan de ene kant kan het succes komen door onze vaardigheden, en aan de andere kant kan het succes puur worden veroorzaakt door de kansen op bepaalde uitkomsten. Het frappante is dat we deze verschillende oorzaken van succes niet goed herkennen in de praktijk, en dat we er snel toe neigen om succes aan onze vaardigheden toe te schrijven. Dit is natuurlijk gunstig omdat er zelfvertrouwen mee wordt ontwikkeld. Zou je alle successen die je in elke situatie meemaakt aan statistische kansen wijten, dan zul je een ongelukkig mens worden. Daarnaast is het ook beangstigend als je op geen enkele situatie invloed hebt. Wat dat betreft is het maar goed dat we onze vaardigheden overschatten en de invloed van kans onderschatten.

Bij het verschil tussen ‘succes door vaardigheden’ of ‘succes door kansen’ komt de ‘illusion of control’ in beeld. De ‘illusion of control’ is een situatie waarin een kanselement meespeelt, er een bekendheid met de situatie is, een actieve deelname is, of een competitie in een kanssituatie waarin mensen niet de uitkomst zelf kunnen beïnvloeden. Met andere woorden: in situaties met kanselementen, en een actieve deelname/competitie neigen we erna te denken dat we controle hebben over de situatie en uitkomsten. Dit is natuurlijk niet het geval, omdat de uitkomsten worden bepaald door de kansen, en niet de vaardigheden van de deelnemers.
Desondanks zullen mensen zich in deze situaties gedragen alsof er vaardigheden bij komen kijken.

De lotto bias is een concrete uiting van de ‘illusion of control’; namelijk dat we door het zelf manipuleren (oftewel: bewerken) van de data een idee van controle verkrijgen. Doordat jezelf de data kunt manipuleren, en er dus invloed op kunt uitoefenen, verkrijg je een gevoel van ‘controle’ over de gebeurtenissen. Dit terwijl de uitkomsten nog steeds door kanselementen worden veroorzaakt.

Gevoel van controle door manipulatie van data
De lotto bias gebeurd dus bij een kans gebeurtenis, waarbij we geen invloed op hebben, maar toch het idee hebben dat we er controle over hebben. De lotto bias vindt plaats bij, hoe kan het ook anders, loterijen en andere kansspelen waarbij je eigen nummers mag trekken. Doordat je
als
deelnemer dan
zelf je getallen
kunt kiezen,
heb je het
idee dat je er
meer controle op hebt.Doordat je als deelnemer dan zelf je getallen kunt kiezen, heb je het idee dat je er meer controle op hebt. Je ziet dit onder andere bij paardenrennen of andere weddenschappen waarbij iedereen hardop juicht en schreeuwt voor zijn keuze. Het schijnt ook dat mensen in casino’s soms hard concentreren op de getallen die ze willen hebben, en vervolgens ook anders werpen. Zoals hard werpen voor een hoog cijfer, en zacht werpen voor een laag cijfer. Rationeel gezien is dat natuurlijk vreemd, de dobbelsteen rolt simpelweg een bepaalde manier, of je nu op een bepaald getal concentreert of niet. Ook krijg je met een hardere worp natuurlijk geen hogere getallen dan je met een zachtere worp zou krijgen.
In onderzoeken die hiernaar zijn uitgevoerd kregen de deelnemers de mogelijkheid hun lot terug te verkopen aan de lotenverkoper. Wat bleek: mensen die een willekeurig lot hadden gekregen van de verkoper verkochten deze voor $1.96 terug aan de verkoper. De mensen die daadwerkelijk invloed hadden gehad op hun lot, verkochten hun lot gemiddeld pas bij $8.67 terug aan de verkoper. Dit verschil komt omdat de mensen die hun eigen getallen hadden gekozen, hun kansen op een prijs een stuk hoger achten dan als ze geen invloed hadden gehad op de getallen.

Lotto bias en beleggen
Ondanks dat beleggen geen gokken is, speelt de lotto bias ook een rol bij beleggen. Immers, bij beleggen zijn er meerdere oncontroleerbare factoren die een rol spelen bij het daadwerkelijke resultaat. Daarnaast zijn er ook mogelijkheden te over om de data op een dusdanige manier te manipuleren dat je het gevoel krijgt meer controle over het beleggingsproces te hebben. Zo kan met behulp van technische analyse de data op verschillende tijdshorizonnen worden weergegeven, en zijn er tientallen afgeleide indicatoren van de data beschikbaar. Soms weer afgeleide indicatoren van afgeleide indicatoren. Door de veelheid aan indicatoren en de mogelijkheid om een uitgebreid onderzoek te doen alvorens een bepaalde positie op te zetten, is het verleidelijk om te denken dat je een controle krijgt over de markt.
Naast dit gevaar schuilt er nog een ander gevaar in het doen van (te) veel analyses. En dat is dat we onze verliezen minder snel zullen nemen. Immers, volgens de lotto bias zullen we door het manipuleren van data de kanselementen negeren, en zodoende zullen we een verliesgevende positie misschien langer aanhouden. Als er geen kansen meer meespelen is er toch ook geen kans dat we het fout kunnen hebben?

Ook blijken mensen hun eigen controle te overschatten (en risico’s te onderschatten) als ze investeren in een bekend en vertrouwd bedrijf. Dit valt te verklaren omdat we de kansen onderschatten, en onze vaardigheden te hoog schatten. Het geeft ook aan waarom het af te raden is om mee te doen met een aandelen-bonusplan van je werkgever: juist doordat je er zo dicht op zit, ben je niet in staat om een goede (kritische) beoordeling van het bedrijf te maken.

Het blijkt dat onze ‘illusion of control’ ook de andere kant op werkt: als je denkt dat je concurrenten allen erg ervaren zijn, dan neemt je ‘illusion van control’ af, ondanks dat de resultaten nog steeds worden bepaald door kanselementen. In dat geval neem je dus aan dat je concurrenten, door hun ervaring, een bepaalde invloed hebben op de uitkomst van de gebeurtenis.

De lotto bias geeft aan dat we niet teveel aandacht moeten besteden aan het onderzoeken (oftewel het manipuleren van onze data). Het is natuurlijk afhankelijk van je strategie hoeveel tijd je hierin moet steken. Echter, uiteindelijk worden je resultaten een flink deel beïnvloed door kansen. Daarnaast kan een teveel aan onderzoek je gevoel van controle over de markt te groot maken, waardoor het moeilijker wordt om verlies te nemen.

Stem of voeg toe aan: