Deze keer niet zozeer aandacht aan een psychologisch fenomeen, maar een statistisch fenomeen, met (mogelijke) psychologische consequenties. Stel je doet een test, bijvoorbeeld een test voor een bepaalde functie, en je krijgt een bijzonder hoge score. Als je de test nogmaals zou maken, zou je dan hoger, lager, of even hoog scoren?

Paradoxaal genoeg zul je de tweede keer juist slechter presteren. Dit komt omdat er altijd een element van kans en vaardigheden meespelen, en omdat je hoge score gedeeltelijk is toe te schrijven aan geluk, zul je de tweede keer eerder lager scoren. Dit effect heet ‘regression’, of ‘regression toward the mean’. De laatste term geeft precies aan waar het bij dit effect omdraait: de uitkomsten gaan terug naar het gemiddelde. Dit effect zie je niet alleen bij scores op een test, maar bijvoorbeeld ook bij sporters: na een winning streak van een sporter lijkt het wel alsof er daarna vaker pech voorkomt, waardoor de sporter underperformt.

Bij beleggen
Dit effect vindt ook plaats op bij beleggen, en geeft ook een verklaring waarom losing streaks worden afgewisseld door winning streaks. Stel, een belegger heeft een x aantal verliesgevende transacties gedaan, en maakt dan weer een paar winstgevende transacties. Nu zal deze belegger waarschijnlijk tevreden zijn met zijn ‘goede prestatie’, terwijl er hier in feite ook een ‘regression toward the mean’ effect is. Immers, de resultaten die een belegger haalt zijn een combinatie van zijn eigen vaardigheden en een kanselement. In deze verliesreeks had de belegger gewoon de pech dat het niet meezat. Misschien had hij last van hoofdpijn, relationele problemen, internetverbindingen die storingen gaven, enzovoort. Er zijn wel tientallen factoren van pech en geluk te bedenken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat na een x aantal verliesgevende transacties de belegger weer een winstgevende trade doet. Dat was dan, ruwweg gezegd, een transactie waarbij hij geen pech maar geluk had. Natuurlijk spelen vaardigheden ook een rol, maar doordat deze redelijk stabiel blijven in deze korte tijdsperiode, is de invloed van pech en geluk relatief groot.

Een gevaar van dit effect is als je de resultaten ervan aan jezelf toeschrijft, en hier vervolgens je gedrag op aanpast. Stel dat je na een reeks winstgevende trades een aantal verliesgevende trades doet: in hoeverre betrek je dit dan op jezelf? Waarschijnlijk zul je concluderen dat je het ‘niet meer kunt’, of dat je misschien toch niet geschikt bent als belegger. Dit zou een spijtige conclusie zijn, omdat je statistisch gezien gewoon ‘moet’ verliezen na een winning streak. Hetzelfde gevaar treed op als je na een losing streak enkele winstgevende transacties doet; dat hoeft dan niet per definitie een bewijs te zijn dat je het onder de knie hebt.

Kijk wel uit met dit effect dat je na (bijvoorbeeld) 5 losers niet een winnaar hoeft te krijgen, die kans daarop is nog wel steeds gelijk. Het is dus niet zo dat je kansen verbeteren na 5 losers. Dit zou de valkuil van de Gambler’s fallacy zijn. ‘Regression toward the mean’ is bij beleggen enkel het effect tussen goede en slechte perioden.

Zolang je een strategie hebt met een winpercentage en een verliespercentage zul je het effect hebben dat goede perioden worden afgewisseld met slechte, zonder dat er iets hoeft te zijn veranderd in je strategie of vaardigheden. In zo’n geval heb je simpelweg pech of geluk.

Stem of voeg toe aan: