Soms komt een theorie uit een vreemde hoek die een licht kan werpen op bepaalde valkuilen bij beleggen en traden. De risico homeostase (‘risk homeostatis’) theorie biedt een interessante verklaring voor de valkuilen als overtraden en traden uit verveling, en het na verloop van tijd lakser worden met het uitvoeren van een beleggingsstrategie.

Risk homeostatis theory

De risico compensatie theorie vindt zijn oorsprong in onderzoeken naar verkeersongelukken, die werden gedaan voor en na invoering van een extra veiligheid. Zo bleek dat het invoeren van ABS (dat blokkeren van de remmen tegengaat bij remmen) er niet voor zorgde dat het aantal ongevallen omlaag ging in vergelijking met auto’s die geen ABS hadden. Ook bij campagnes tegen rijden onder invloed trad dit effect op, weliswaar nam het aantal ongelukken die direct werden veroorzaakt door het gebruik van alcohol af, maar de ongelukken door andere factoren (bijvoorbeeld onoplettendheid) namen juist toe. Ook bij het invoeren van airbags bleef het totale aantal ongevallen voor en na de invoering gelijk.

Een belangrijke kanttekening hierbij is wel dat de risico homeostase theorie omstreden is, en dat er ook onderzoeken zijn gedaan waaruit wel degelijk een vermindering van het aantal ongevallen is gebleken. Hoe dan ook, volgens de theorie heeft elk individu een optimaal niveau van risico. Dit niveau van ‘optimaal risico’ verschilt weliswaar per individu, maar is een stabiele eigenschap. Hierdoor vind een bungee jumper dat hij niet excessief veel risico neemt, terwijl een ander dit veels te veel risico vindt.

Optimaal level van risico

Volgens de risico compensatie theorie zal iemand echter meer of minder risico nemen als ergens anders in zijn leven het risico veranderd. Bijvoorbeeld als iemand een laag optimaal niveau van risico heeft, dan zal een toename van het risico ertoe leiden dat deze persoon voorzichtiger word. Mocht de ervaren hoeveelheid risico onder het optimale level zakken, dan zal iemand, zo voorspeld de theorie, meer risico nemen, om zodoende de hoeveelheid risico weer op een ‘acceptabel’ niveau te brengen.

De risico homeostase theorie in de praktijk

Stel: elke dag kom je met de auto door een gevaarlijk scherpe bocht, waarvoor je altijd gas terugneemt. Merk op dat je minder snel door die bocht gaat, omdat je, mocht je met de maximum snelheid door die bocht gaan, je optimale level van risico overschrijdt. Iemand die zich prettig voelt bij het nemen van meer risico rijdt waarschijnlijk met de maximum snelheid (of nog sneller) door deze bocht. Mocht je nu een nieuwe auto aanschaffen, die een betere wegligging heeft en veiliger is bij botsingen (bijvoorbeeld een flinke SUV), dan zou je volgens de theorie niet meer snelheid minderen voor de bocht. Immers, doordat je je veiliger voelt in je nieuwe auto, kun je meer risico nemen, en je toch even veilig voelen als voorheen.

Nog een ander voorbeeld: stel dat de maximum snelheid binnen de bebouwde kom 20 km per uur wordt. Doordat dat een stuk langzamer is, zullen automobilisten met minder aandacht gaan rijden, of hun TomTom opnieuw instellen, of een nieuwe cd in de radio doen, terwijl ze door de bebouwde kom rijden. Wordt het daardoor veiliger of niet?

De risico homeostase theorie en beleggen

Ik denk dat hetzelfde principe ook een rol speelt bij beleggen, en vooral bij actief traden. Immers, ook voor traden hebben we een bepaald optimaal risico niveau. Als je obligaties te saai vind, en opties te gevaarlijk, dan kom je bijvoorbeeld uit bij aandelen of beleggingsfondsen. Hierdoor kies je dus eigenlijk het instrument wat het beste bij je persoonlijke voorkeuren past.

Maar wat nu als het saai word? Na het veelvuldig uitvoeren van je strategie zul je er meer bedreven in zijn geworden, waardoor er nog maar weinig verassingen zijn. Het zou dan kunnen dat je iets risicovoller gaat traden, om net dat beetje extra ‘pit’ er weer in te brengen. In een dergelijk geval ben je dus aan het traden tegen verveling, en gewoon voor de spanning. Het spreekt voor zich dat dit nadelig kan uitpakken voor je resultaat.

De risico compensatie theorie geeft echter wel een tip hoe we dat kunnen tegengaan. Als je gaat traden tegen verveling, dan zou je een gebied in je leven moeten vinden wat je risicovoller (of spannender) kunt maken, als een soort van ‘uitlaatklep’ als compensatie voor de afgenomen spanning. Om je optimale risico level weer te vinden zou je bijvoorbeeld een competitieve sport kunnen doen, of vaker ergens uitgaan, of meer impulsiever doen (bij andere activiteiten dan traden). Om je optimale risico niveau te bereiken hoef je niet eens gevaarlijke dingen (zoals parachute springen) te doen, maar gewoon activiteiten die voor jou risicovoller of spannender zijn.

Concluderend

De ‘risk homeostatis’ theorie voorspeld dat we risicovoller worden, als de ervaren mate van risico onder het optimale level zakt. Om te voorkomen dat je gaat traden voor net dat tikkeltje extra spanning, kun je beter iets doen wat je risico niveau weer naar zijn optimale level brengt. Het is afhankelijk van je persoonlijke voorkeuren hoe je dit het beste kunt doen, omdat de beleving van risico erg verschilt per persoon.

Stem of voeg toe aan: