Dit psychologische effect is een uiting van een vorm van groepsgedrag. Het ‘bandwagon effect’ wordt soms ook wel het ‘herding instinct’ genoemd. Omdat ‘bandwagon’ nogal een onbekende term is, even kort waar het vandaan komt. Een ‘bandwagon’ is de wagen in een optocht waarop de muziekband staat. Heel vroeger werden deze wagens met muziek ingezet tijdens verkiezingen in Amerika, en doordat dit een succesvolle manier van campagne voeren bleek, ontstond de term ‘jump on the bandwagon’, waarmee werd aangegeven dat mensen graag deden wat populair was en daarmee graag geassocieerd werden.

Bij het ‘bandwagon effect’ doet (of denkt/gelooft) iemand iets omdat veel andere mensen hetzelfde doen (of denken/geloven). In veel gevallen volgt men ‘de kudde’ zonder echt over bepaalde zaken na te denken. Hierdoor zijn mensen ook gevoelig voor reclame leuzen zoals ‘TomTom is het meest verkochte navigatiesysteem’. Of dit nu wel of niet waar is, in zo’n geval is het (gevoelsmatig) logisch om een TomTom te kopen, want ‘al die andere mensen’ kunnen het toch niet verkeerd hebben? Door ditzelfde effect worden ook producten die populair zijn meer verkocht, terwijl dit eigenlijk irrationeel is. Want als een product uitverkocht is (zoals bij populaire spelcomputers als de Nintendo Wii), zou het logischer zijn om een soortgelijk product aan te schaffen dan het populaire product alsnog via eBay tegen een fikse meerprijs aan te schaffen.

Uit onderzoeken blijkt zelfs dat het daadwerkelijke stemgedrag bij verkiezingen door het ‘bandwagon effect’ kan worden beïnvloed. Als er bij de voorlopige polls bekend wordt dat een bepaalde kandidaat een voorsprong heeft, dan wordt dit een soort
‘self-fulfilling prophecy’: meer mensen zullen dan ook geneigd zijn om te stemmen op deze kandidaat. Immers, mensen willen graag stemmen op de ‘winnaar’, en als ze al twijfelen tussen de kandidaten kan zoiets een doorslag geven.

Invloed bij beleggen

Het ‘bandwagon effect’ speelt ook een rol bij beleggen. Zo worden populaire aandelen opgestuwd in koers, helemaal gehyped soms, omdat deze ‘nu eenmaal’ populair zijn. Daarnaast is het moeilijker om contrair te zijn dan met de ‘kudde’ mee te beleggen.

Welke verklaringen zijn voor dit effect te bedenken?

• Een eerste mogelijke verklaring is dat ‘het wel goed zal zijn’ als veel mensen er positief over zijn. Het geeft nu eenmaal een ‘veilig’ gevoel als je weet dat veel mensen er hetzelfde over denken. Stel dat je besluit om een aandeel van een bedrijf te kopen, en van de 15 analistenadviezen staan er 14 op verkoop en één op houden. Zou je nog dat aandeel willen kopen? Waarschijnlijk niet. Zouden er echter flink wat koop adviezen uitstaan en een paar houden adviezen, dan is het prettiger om te kopen.
• Daarnaast is een keuze voor populaire dingen ook makkelijker te verdedigen tegenover andere mensen. Dit kan erg gevaarlijk zijn, vooral in de politiek. Is het immers niet makkelijker om op een ‘extreme partij’ te stemmen ‘als iedereen daar ook op stemt’? Dit kan ook verklaring geven waarom we neigen te beleggen in populaire aandelen, die krijgen immers veelal positieve aandacht in de media en van andere mede-beleggers. Zou je echter een erg impopulair aandeel hebben, dan kun je veelal uitleggen waarom je toch dat aandeel hebt gekocht.
• Zo komen we bij een andere verklaring voor het ‘bandwagon effect’, en dat is dat we graag winnaars hebben. Het is natuurlijk erg egostrelend als je een portefeuille hebt met alleen maar winnaars. Ook fondsbeheerders willen graag aan hun klanten laten zien wat voor een ‘goede aandelen’ ze hebben aangeschaft. We worden nu eenmaal trots als we worden geassocieerd met populaire dingen.
• Doordat we als mens ook sterke sociale behoeften hebben, proberen we ook te voorkomen dat we worden uitgesloten van groepen waarin we deelnemen. Dit kan ook verklaren waarom we eerder een sociaal geaccepteerde keuze maken voor de ‘winnaar’ dan dat we uitsluiting van de groep willen riskeren door onze impopulaire keuze.

Ondanks dat het misschien lijkt dat we door het ‘bandwagon effect’ simpelweg in kuddegedrag vervallen, is dat natuurlijk niet zo. Er zullen altijd meerdere factoren een rol spelen, en dit effect zal niet snel de basis vormen voor een (beleggings-)keuze. Aan de andere kant kan het naïef zijn niet te erkennen dat we soms dingen doen omdat ‘iedereen’ dat doet.

Disclaimer: geen positie in de genoemde fondsen.

Stem of voeg toe aan: