Ondanks dat de op deze site behandelde psychologische effecten misschien abstract overkomen, spelen ze wel degelijk een rol in de markt. Als een technisch analist het heeft over steunen en weerstanden, dan heeft hij het eigenlijk over psychologische effecten zoals ankering en recency effects. In dit artikel wil ik laten zien welke effecten een rol kunnen spelen bij traders, en hoe ze hun invloed op de markt kunnen hebben. Hiervoor kijk ik naar de grafiek van Royal Dutch Shell, welke een geruime tijd gevangen zat in een trading range.

Ik wil zeker niet ontkennen dat er altijd meerdere factoren voor een koersbeweging zijn aan te duiden, maar bij Shell trad wel iets opmerkelijks op: ondanks dat de fundamentele factoren (bijvoorbeeld olieprijs) sterk veranderden over de periode, bleef de koers zo’n anderhalf jaar in zijn trading range van pakweg 24 tot 28,50 euro.

Onderstaande grafiek geeft deze koersontwikkeling over de periode weer:

Royal Dutch Shell geruime tijd in een nauwe trading range

Welke psychologische effecten zijn nu zichtbaar in deze koersgrafiek?

Outcome bias; uitkomst bepaalt kwaliteit beslissing

Volgens de outcome bias hebben we achteraf minder oog voor de onzekerheden die meespeelden op het moment van een beslissing, en daardoor beoordelen we een besluit eerder op basis van zijn uitkomst. De traders die rond punt 1 van de bovenstaande grafiek aandelen hadden gekocht in de verwachting op een verdere rally kwamen bedrogen uit. Doordat ze hun positie met verlies moesten sluiten, zullen ze er eerder toe neigen om deze aankoop als een ‘verkeerde beslissing’ te zien. Hierdoor, als de koers bij punt 3 weer datzelfde niveau bereikt, zullen deze eerste kopers juist verkopers zijn geworden. Dit omdat hun voorgaande beslissing om te kopen rond dit niveau verkeerd uitpakte, en door de outcome bias wordt dit gezien als een ‘slecht idee’.

Andersom werkt dit natuurlijk ook: de traders die rond punt 2 kochten, en dus een stijging tot aan punt 3 meemaakten, zullen rondom punt 5 eerder geneigd zijn om nogmaals te kopen. Immers door de redenering van de outcome bias is het besluit om te kopen op het koersniveau rondom punt 2, een ‘goed besluit’ geweest omdat de koers vervolgens steeg. Gevoelsmatig lijkt dit te kloppen, echter dien je te kijken waarom je hebt gekocht. Zou een trader rond punt 2 hebben gekocht omdat dit een tip van zijn buurman was, dan is dit moeilijk een goede weloverwogen beslissing te noemen. Ironisch genoeg zullen we door de outcome bias ertoe neigen dit een goede beslissing te vinden omdat het een goede uitkomst opleverde.

De recency bias; recente data is het belangrijkst

Bij recency effects kennen we meer gewicht toe aan de meest recente data dan aan oudere data. In dit voorbeeld zien we dat, ondanks dat Shell al een lange koershistorie heeft, de recente geschiedenis bij punt 2 zo overtuigend was voor de traders, dat ze bij punt 5 al in aanloop van die recente voorgaande bodem gingen kopen. Bij punt 4 werd er verkocht op hetzelfde niveau als op punt 3; blijkbaar was de recente koersontwikkeling rondom punt 3 belangrijk. Door de recency bias wordt ook de weerstand bij niveau 1 en 3 als significant gezien juist omdat dit de meest recente data is.
Het recency effect verklaart ook waarom de koers bij punt 6, waar de koers twee toppen net onder de weerstand vormde, de voorgaande highs niet bereikte. De voorgaande 3 highs kwamen immers rond dat niveau voor, waardoor traders eerders waren geneigd om te verkopen in aanloop van de recente highs.

Ankering; het maken van referentiepunten

Bij ankering treedt een bepaalde ankerwaarde op als referentiepunt waarop we onze beoordeling baseren. Voor beleggers betekent dit dat we nieuwe koersen hoog of laag vinden aan de hand van het referentiepunt (de ankerwaarde). Vooral omdat recente highs en lows visueel eruit springen op grafieken, dienen ze al snel als een ankerwaarde. Dit effect zien we terug bij punt 5 in de grafiek. Bij die bodem speelt vooral de top rondom punt 4 een belangrijke rol. Immers, deze voorgaande top fungeert als een referentiewaarde voor de koers. De koers lijkt laag bij punt 5 door de vergelijking met punt 4.

Een andere ankerwaarde bij punt 5 is de voorgaande bodem (punt 2). De traders die bij punt 2 niet hebben gekocht, en dus de rally naar punt 3 hebben gemist, zullen de koers bij punt 5 een ‘goede koop’ vinden. Dit omdat de koers, in vergelijking met ankerwaarde 2, niet duurder is geworden. Deze traders kunnen dus, ondanks een rally te hebben gemist, instappen tegen de koers van voor de rally.
In de praktijk kunnen er veel meer ankerwaarden een rol spelen, zoals de low tussen punt 3 en 4. Of welke historische koers dan ook waarop een trader zich richt. Echter, de meerderheid van de marktparticipanten zal doorgaans rekening houden met de voorgaande highs en lows, en aan de hand daarvan bepalen of de koers ‘hoog’ of ‘laag’ is.

Framing effects & het moeilijk nemen van verlies

Bij de effecten van framing zagen we dat we de voorkeur hebben aan een kleinere, zekere winst, en dat we bij verliezen juist ertoe neigen om meer risico te nemen. Doordat we verliezen psychologisch zwaarder voelen dan dat we hetzelfde bedrag in winst voelen, doen we eigenlijk dus precies het tegenovergestelde wat nodig is om succesvol te traden: we verkopen snel bij een winstje, omdat dat ‘goed voelt’. Bij een verlies stellen we het verkopen liever uit, in de hoop dat de koers alsnog bijdraait.
In de koersontwikkeling van Royal Dutch Shell zien we dit effect onder andere bij punt 3. Iedere trader die voor punt 3 aandelen had gekocht, maar vervolgens niet verkocht op de top van punt 3, was maar al te blij dat de koers bij punt 4 op hetzelfde niveau kwam als de voorgaande high. Hierdoor kon de belegger zijn aandelen van de hand doen met een klein verlies of met een winstje.

Framing effects zorgen er ook voor dat het steeds moeilijker wordt om een verlies te nemen, immers doordat we verliezen zwaarder beleven dan winsten is een groot verlies simpelweg te pijnlijk om te nemen. Dit kan ook verklaren waarom de koers een bodem vormde tussen twee toppen (zoals bij punt 5 gebeurde). De verkoopdruk neemt steeds meer af omdat de beleggers steeds minder geneigd worden met het nemen van verlies naarmate hun verlies toeneemt. En zodra de koers dan eenmaal opveert, neemt de animo om te verkopen in de eerste instantie af, omdat de trader de koersontwikkeling interpreteert als een teken dat het juist was om niet te verkopen.

Law of small numbers; conclusies trekken uit enkele gevallen

Volgens de law of small numbers hebben we maar een paar voorbeelden ergens van nodig voordat we er al een conclusie uit trekken, ongeacht of deze voorbeelden representatief zijn voor de gehele populatie of niet.
In de bovenstaande koersgrafiek zien we dit effect terug bij punt 6. Ondanks dat de koers nog maar 3 keer eerder was afgeketst rond 28.50, waren die 3 voorbeelden genoeg om traders ervan te overtuigen dat de koers wederom zou afketsen van dat niveau. Hierdoor was er al sprake van extra verkoopdruk in aanloop naar dit niveau, wat mede kan verklaren waarom de twee toppen bij punt 6 niet de voorgaande weerstand rond het niveau van 28,50 euro hebben bereikt.

Concluderend

Nadat de koers zich enkele weken had geworsteld met de weerstand rond 28,50 brak hij er eindelijk door. Wat je veelal bij uitbraken ziet is dat er vervolgens een terugtest van de weerstand plaatsvindt. Dit valt te verklaren doordat 28,50 als een ankerwaarde gaat fungeren. Als de koers stijgt, bijvoorbeeld tot boven de 30 euro, dan worden de aandelen eerder weer verkocht. Dit omdat ze relatief duur lijken in vergelijking met hun referentiepunt van 28,50. Natuurlijk speelt hier ook een self-fulfilling prophecy een rol.

Ondanks dat de psychologische effecten hierboven als losstaand worden beschreven, is de scheiding in de praktijk een stuk minder duidelijk. Zo zorgt het recency effect er bijvoorbeeld voor dat we als ankerwaarde vooral een meest recente waarde kiezen. Voeg daarbij dat we door de law of small numbers te snel conclusies trekken op basis van te weinig data en we vinden twee recente ankerwaarden al snel ‘erg belangrijk’.

Stem of voeg toe aan: