Deze valkuil komt vooral voor bij het maken van kosten die niet kunnen worden terugverdiend. Deze zogeheten sunk costs zijn bijvoorbeeld investeringen in nieuwe technologieën door een bedrijf, zoals de investeringen van farmacie ondernemingen in nieuwe medicijnen. Het sunk cost effect is de neiging die we hebben om de voorgaande investeringen te laten meewegen bij het maken van een beslissing. Zelfs bij matig rendabele investeringen kan er extra geld in worden gestoken om de irrationele reden dat anders de al gedane investeringen ‘weggegooid geld’ zijn.

Investeringen en het sunk cost effect

Stel dat een onderneming een nieuwe methode heeft ontwikkeld om medicijnen te maken. Deze methode kan een echte kaskraker worden, en het bedrijf heeft er daarom flink in geïnvesteerd. In de drie jaar dat men deze nieuwe methode aan het ontwikkelen is hebben ze er 50 miljoen euro ingestoken. Nu blijkt dat er een andere, nieuwere methode van ontwikkeling is waarmee medicijnen sneller en beter kunnen worden ontwikkeld. Moet nu de ‘oude’ methode, waarin al veel geld is gestoken, worden doorgezet, of moet de nieuwe methode worden geadopteerd?
Puur rationeel gezien zou men de toekomstige kosten en opbrengsten in kaart moeten brengen van het adopteren van de nieuwe ontwikkelingsmethode, versus de verwachte kosten en opbrengsten van de ontwikkelingsmethode waarin er al flink wat geld is gestoken.

Echter, door het sunk cost effect zullen we in de beslissing ook de voorgaande investeringen laten meewegen, en concluderen dat het ‘zonde van het geld is’ om een andere methode te adopteren. Zelfs als de oudere methode drie keer meer zal gaan kosten, zal men door het sunk cost effect toch kiezen voor het doorzetten van deze oudere methode. Je ziet dit irrationele gedrag niet alleen bij investeringen van bedrijven, maar ook bij beleggers.

Het sunk cost effect bij traders

Stel dat een beginnende trader bij openen van een positie heeft bepaald dat hij maximaal 500 euro wil verliezen. Na enige tijd staat de positie op 500 euro verlies en, mede doordat het moeilijk is om verlies te nemen, wil de trader geen verlies realiseren door het sunk cost effect. Immers, zodra de verliesgevende trade wordt gesloten is de investering voor niks geweest, en heeft de trader het geld (naar zijn idee) weggegooid. Een gevolg van deze valkuil is dan ook dat de trader zal zoeken naar redenen om zijn positie open te houden. Immers, als de positie met het huidige verlies wordt gesloten, is de investering ‘weggegooid geld’. Zolang de positie niet wordt gesloten is er nog een minimale kans dat de koers draait en de trade alsnog met een winstje kan worden gesloten.

Wat het sunk cost effect bijzonder gevaarlijk maakt voor traders is dat het effect sterker wordt bij grotere verliezen. We zagen bij het bovenstaande voorbeeld dat de trader niet het verlies van 500 euro wil accepteren. Stel dat het verlies oploopt tot 1.000 euro. Dit verlies is twee keer zo groot als het maximale verlies wat de trader bereid was te nemen, en het geeft duidelijk aan dat de trader verkeerd zat met zijn positie. Echter, door het sunk cost effect wordt het nog moeilijker om dit verlies te nemen. De trader zal ertoe neigen om tegen zichzelf te zeggen dat dit maar een ‘papieren verlies’ is, en dat ‘we de bodem nu echt hebben gezien’. Maar wat als het verlies oploopt tot 1.500 euro?

Verdere gevolgen

Een ander gevolg van het sunk cost effect is dat een trader zich niet meer bezig gaat houden met wat de markt gaat doen, maar zich bezig houd met manieren om te voorkomen dat het verlies dient te worden genomen. De verlieslatende positie wordt immers niet aangehouden omdat de trader een onderbouwde visie heeft van wat de markt waarschijnlijk gaat doen. De positie wordt enkel aangehouden omdat de trader niet een verlies wil nemen en die 1.000 euro wil verspillen.

Het sunk cost effect geeft ook een verklaring waarom veel mensen geld hebben verloren tijdens de internethype. Een gevolg van deze valkuil is dat we namelijk het idee krijgen dat het niet nodig is om nu te verkopen als we al een groot verlies hebben, omdat het gevoelsmatig weinig uitmaakt als het verlies nog iets groter wordt. Des te harder een aandeel dus daalt, des te minder gedreven we dus zijn om het te verkopen.

Naast dat je zelf in deze valkuil kunt vallen, wordt dit effect ook gebruikt door ondernemingen. Zelfs als een offerte wordt overschreden, is de kans dat je de investering stopt door het sunk cost effect erg klein. Bouwondernemingen weten dit, en daarom zie je ook vaak bij grote bouwprojecten dat de daadwerkelijke kosten hoger uitvallen dan vooraf geraamd.

Stem of voeg toe aan: