We zagen bij de self-serving bias dat we geneigd zijn successen aan onszelf toe te schrijven, en het falen af te schuiven op externe factoren. Hiernaast komt dit effect ook naar voren bij het schatten van je kansen. Ook daarbij neigen mensen dit te overschatten bij positieve gebeurtenissen, terwijl de kans op een negatieve gebeurtenis eerder wordt onderschat. De self-serving bias leid er ook toe dat we overschatten hoe goed we ergens in zijn. Het klassieke voorbeeld hiervan is dat nagenoeg elke automobilist denkt dat hij of zij beter rijd dan een ‘gemiddelde automobilist’, wat natuurlijk simpelweg niet mogelijk is.

Wat de self-serving bias onderscheid van andere valkuilen is dat kennis erover niet lijkt te leiden tot een verminderde vatbaarheid ervoor. Andere valkuilen zijn relatief eenvoudig te voorkomen, zodra je weet hebt van hun bestaan. Bijvoorbeeld zagen we bij de confirmation bias dat we neigen om vooral te kijken naar data die onze mening bevestigd. Om dit te voorkomen dien je dus extra aandacht te besteden aan de gegevens die je mening ontkrachten, en ze niet te snel af te doen als ‘een onregelmatigheid’. En bij recency effects zagen we dat we te veel gewicht toekennen aan de meest recente data. Als je dit weet, weet je ook dat je bij het ontwikkelen van een beleggingsstrategie niet teveel moet kijken naar wat er gisteren of afgelopen week is gebeurd, ondanks dat deze recentere data belangrijker overkomt.

De ultimate self-serving bias

Waarschijnlijk heb je de bovenstaande voorbeelden van de self-serving bias gelezen, en ondanks dat je het er misschien mee eens bent, toch geconcludeerd dat je een betere belegger/automobilist/partner/enzovoort, bent dan gemiddeld. Misschien heb je jezelf wel een schouderklopje gegeven omdat jij niet last hebt van de self-serving bias. Ondanks dat je natuurlijk ergens beter in kunt zijn dan gemiddeld, is het ironische echter dat de meerderheid van de mensen denken dat ze ergens beter in zijn dan gemiddeld, zelfs als ze bewust zijn van de self-serving bias. Sterker nog, zelfs psychologen en andere experts zullen als meerderheid inschatten dat ze beter zijn dan gemiddeld, terwijl hun toch beter moeten weten. In dat geval spreken we van de ultimate self-serving bias, wat het effect is dat we onze kansen/vaardigheden te hoog inschatten zelfs als we weten dat dit soort valkuilen bestaan, maar we desondanks denken dat wij daar minder gevoelig voor zijn.

De invloed van de ultimate self-serving bias op beleggen

En zo kan het dus gebeuren dat we bij beleggen weliswaar willen toegeven dat psychologie een rol speelt, maar dat we daar zelf geen last van hebben. Maar de ultimate self-serving bias heeft nog meer verdergaande gevolgen voor beleggers. Zo zullen veel beleggers en traders het ermee eens zijn dat het belangrijk is om een plan en geteste beleggingsstrategie te hebben. Maar wie maakt dat nog? Ondanks dat er wel wordt erkend dat zoiets belangrijk is, wordt het niet gedaan omdat we denken dat we dat niet nodig hebben. We zien dit effect ook bij educatie. Wellicht erkennen we wel dat het belangrijk is om boeken te bestuderen, maar toch denk je snel dat je dit niet nodig hebt, want je kunt immers wel zonder. En ondanks dat 65% van de daytraders geld verliest met daytraden, en ook particuliere beleggers verliezen doorgaans op hun beleggingen, zullen we toch snel denken dat dit voor ‘hun’ opgaat, en niet voor onszelf.

Zoals gezegd, is deze valkuil erg moeilijk (zo niet onmogelijk) om te voorkomen. Wat deze valkuil wel goed aangeeft is dat het geen kwaad kan om ons eens bescheidener op te stellen, en niet te snel te concluderen dat we ergens goed in zijn. Wellicht dat je met een grotere mate van bescheidenheid ook beter je verliezen kunt afkappen, en minder je ego een rol te laten spelen bij beleggen.

Lao Tse heeft hier een mooie quote over:

‘He who thinks he knows, doesn’t know. He who knows that he doesn’t know, knows.’

Stem of voeg toe aan: