Dit artikel is het tweede artikel in een 7-delige serie over de EuroStoxx 50 future, de FESX. Het vorige artikel met de inleiding vind je hier.

Bij het vorige artikel hebben we de algemene data beschreven van de FESX en gekeken naar de procentuele slotveranderingen. In dit artikel besteden we meer aandacht aan de grootste procentuele dalingen en de grootste procentuele stijgingen.

Top 10 van grootste koersverliezen

Uit de grafiek uit het vorige artikel blijkt minder goed wat nu de omvang is van de grootste procentuele dalingen. Daarom heb ik in de onderstaande tabel de 10 grootste procentuele dalingen geplaatst:

Wat ik hieraan opvallend vind, is dat het volume absoluut gezien niet erg hoog is bij deze fikse procentuele dalingen. Zelf had ik namelijk het idee dat bij grote dalingen het volume ook hoger lag, omdat waarschijnlijk naast de day traders die in de markt aanwezig zijn, ook de grotere institutionele beleggers en lange termijn beleggers hun posities afbouwen. Het zou wellicht wel kunnen dat veel day traders de markt te gevaarlijk, te volatiel, vinden, en besluiten niet te handelen bij een dusdanige daling.

In de laatste kolom staat hoeveel procent het volume hoger ligt dan het voortschrijdend gemiddelde van de voorgaande 20 handelsdagen. Weliswaar waren er enkele dagen waarop het volume stukken hoger lag, +161.36% op 27 februari 2007 en +97.79% op 11 september 2001, maar daarentegen waren er ook enkele dagen waar er een fikse koersdaling was met een sterk afnemend volume. Zo was het volume op 1 oktober 1998 -48.49% lager dan het gemiddelde van de voorgaande 20 handelsdagen. Op 24 maart 2003 lag het volume -43.30% lager in vergelijking met het voortschrijdend gemiddelde.

Het hoge volume op 27 februari 2007, toen er 1.868.000 contracten werden verhandeld, is wel duidelijk een ‘hoog volume’, zowel absoluut als relatief. Op de groei van het volume kom ik later nog uitgebreider op terug.

Veel van de dalingen in de top 10 vonden plaats in de periode 2001-2003, toen de koersen nog sterk fluctueerden in de bear market. Wat dat betreft is de volatiliteit dus daadwerkelijk afgenomen in vergelijking met die jaren. Volgens de regression toward the mean zou je eerder verwachten dat de volatiliteit eerder iets zou toenemen dan nog verder afnemen. Het is echter niet zo dat de kans op meer volatiliteit per definitie toeneemt als de huidige volatiliteit laag ligt. Zie daarvoor ook het artikel over de gambler’s fallacy.

Wat zijn de mogelijke oorzaken van deze koersdalingen?

Een vraag die deze indrukwekkende koersdalingen oproepen is wat de mogelijke oorzaken hiervan kunnen zijn. In hoeverre speelt psychologie een rol, en in hoeverre zijn de dalingen te relateren aan specifieke gebeurtenissen?

De grootste daling, -9.90%, en de op twee na grootste daling, -6.90%, vonden kort na elkaar plaats in de periode na de aanslagen van 11 september 2001. Echter, de daling van -6.90% vond plaats op 14 september, 3 dagen na de terroristische aanslagen. Eigenaardig genoeg werden er op de twee tussenliggende dagen, 12 en 13 september, koerswinsten geboekt van respectievelijk 3.80% en 1.06%.

De tweede daling in de top 10, -7.38% op 24 maart 2003, valt moeilijker te verklaren. Volgens Wikipedia werd die dag wel bekend dat de grondprijzen in Japan voor het 12de achtereenvolgende jaar waren gedaald. Wellicht dat de oorlog in Irak ook meespeelde, die op 17 maart van dat jaar begon.

De 4de daling op de lijst, min 6.84% op 15 juli 2002, vond plaats in de periode van (speculaties over) de boekhoudfraude van WorldCom, die op 22 juli van dat jaar daadwerkelijk het faillissement aanvroeg. De 6de en 7de dalingen van de bovenstaande tabel vonden in dezelfde periode plaats, respectievelijk op 19 en 22 juli 2002 met minnen van -6.05% en -6.04%.

De volgende daling op de lijst is een min van 6.52% op 1 oktober 1998. Dit volgde na de Rusland crisis, de problemen LTCM, en het algehele gebrek aan liquiditeit op de markten kort daarvoor.

De daling die achtste scoort in de top 10, een min 5.88% op 3 september 2002, heeft zover ik weet geen (directe) fundamentele oorzaak.

De volgende daling van -5.85%, nummer 9 op de top 10, vond plaats op 19 mei 2003. De fundamentele oorzaak hiervoor heb ik niet kunnen vinden.

De laatste daling, een min van 5.75% in februari van dit jaar, volgde op een 9% lagere Sanghai Stock Exchange, welke op zijn beurt veroorzaakt werd door mogelijke renteverhogingen in China.

Koersdalingen kennen doorgaans geen directe oorzaak

Een belangrijk onderscheid tussen de bovenstaande oorzaken is het verschil tussen een directe oorzaak enerzijds en een verklaring anderzijds.
Naar mijn idee zijn er maar twee koersdalingen uit de top 10 die een directe oorzaak hebben. De eerste is natuurlijk de koersdaling van 11 september 2001, die werd veroorzaakt door de terroristische aanslagen. De andere koersdaling die een directe reactie op ontwikkelingen was is de koersdaling van februari 2007, welke een reactie was op de stevige dalingen in Azië.

De overige koersdalingen zijn wel te verklaren, maar niet direct te wijten aan bepaalde ontwikkelingen. Bijvoorbeeld de koersdalingen tijdens de boekhoudfraude van WorldCom. Waarschijnlijk zullen deze dalingen wel een verband daarmee hebben, maar de geruchten van een omvangrijke fraude bij WorldCom speelden hoogstwaarschijnlijk al langer een rol dan op de specifieke dag van de daling.
Hetzelfde gaat op voor de daling van 1 oktober 1998. Hier speelden de mogelijke verklaringen (Rusland crisis, LTCM problemen) al wel langer op de achtergrond mee, en werden deze niet pas bekend op die desbetreffende 1 oktober 1998.

De 10 grootste stijgingen

Op naar de top 10 van procentuele stijgingen:

Uit de bovenstaande tabel lijkt ook dat er niet een duidelijk verband is tussen volume en de omvang van de procentuele stijging.

Sterker nog, twee dagen met flinke procentuele stijgingen hadden zelfs een erg klein volume van nog geen 9 duizend contracten. Het gemiddelde volume van alle 2.313 dagen was trouwens 362.754 contracten per dag. Ook hier lijkt het volume niet duidelijk hoger of lager te liggen dan het voortschrijdend gemiddelde van de voorgaande 20 handelsdagen. Soms nam het volume erg sterk toe op een dag met een sterke procentuele stijging, zoals op 13 maart 2003 toen het volume 129.18% hoger lag, maar op andere dagen halveerde het volume praktisch, zoals op 12 oktober 1998.

Zijn er directe oorzaken voor sterke koerswinsten?

Waar ik bij de top 10 van grootste procentuele dalingen al moeite had om de directe oorzaken te vinden, was dit bij de koerswinsten nog moeilijker.

Ik heb met behulp van Wikipedia maar enkele koersstijgingen weten te verklaren:
Om te beginnen met de stijging van 7.63%, de 3de stijging in de top 10, op 13 maart 2003. Deze vond plaats enkele dagen voor de oorlog met Irak, wat wellicht een reden voor een koersstijging kon zijn omdat er nu een einde kwam aan de onzekerheid voorafgaand aan de oorlog. Daarnaast bereikten de DAX, CAC40, en Nikkei alledrie de voorgaande dag een nieuw 5 jaars dieptepunt.

De 4de en 6de grootste stijgingen uit de top 10, respectievelijk +7.24% en +6.16%, vonden beiden plaats in de periode rondom de WorldCom fraude.

Tenslotte vond de stijging van 5.88%, nummer 9 in de top 10, plaats op 17 maart 2003, de dag waarop de oorlog tegen Irak begon.

Ook bij de koersstijgingen zijn er weinig directe oorzaken voor te vinden. Enkel voor de relief rally van 17 maart 2003 is een specifieke oorzaak aan te wijzen. Andere koersstijgingen vallen achteraf wel te verklaren, maar niet direct te wijten aan een specifieke oorzaak. Wat het vinden van oorzaken voor koersstijgingen of koersdalingen nog eens bemoeilijkt is de hindsight bias. Bij deze valkuil vinden we de gebeurtenissen ‘logisch’ als we terugkijken naar de geschiedenis.

In het volgende artikel in deze serie gaan we kijken of een koersdaling van een bepaalde omvang echt uitzonderlijk is.

PS: Mocht iemand een mogelijke verklaring weten voor de bovenstaande koersdalingen of stijgingen, laat het dan weten via de reacties hieronder.