Er valt veel te zeggen over beleggers en traders, maar niet dat ze pessimistisch zijn. Uit eerdere onderzoeken is gebleken dat ruwweg de helft van de day traders geld verliest. Ondanks dat dit indrukwekkende cijfers zijn, moet ik nog de eerste persoon tegenkomen die hierdoor niet heeft geprobeerd een succesvolle day trader of belegger te worden. Wat kan nu dit optimisme verklaren?

De illusion of control kan een verklaring geven voor dit opmerkelijke effect. Bij deze valkuil hebben we de neiging om te geloven dat we de uitkomsten van iets kunnen beïnvloeden, ondanks dat we weten dat we er geen enkele controle over hebben.

Een voorbeeld hiervan is de casino bezoeker die roept om een 3. Rationeel gezien helpt het natuurlijk niks voor de uitkomst van de worp of je roept tijdens het gooien of niet. Sterker nog, het blijkt dat mensen voor lagere nummers op de dobbelsteen zachter gooien dan voor hogere nummers. Een ander voorbeeld van het illusion of control effect is dat gokkers doorgaans niet willen worden gestoord tijdens hun spel, want dat leid hun aandacht af..

Vooral bij ‘vaardigheden’

Het illusion of control effect wordt versterkt door situaties waarbij vaardigheden een rol spelen. Zo is het effect groter in situaties waarin men een mate van keuze vrijheid heeft. Hierdoor kun je bij de loterijen ook je eigen nummers kiezen; het kiezen van je eigen favoriete getallen vergroot je gevoel van controle, wat op zijn beurt er weer toe leid dat mensen eerder geneigd zijn om een lot te kopen.

Bij onderlinge competitie steekt het illusion of control effect ook eerder de kop op: Voetbalfans beginnen al te roepen lang voordat het doelpunt wordt gemaakt. Hiernaast geeft ook een bekendheid met de situatie een groter gevoel van controle. Tot slot komt het illusion of control effect ook eerder voor in situaties van spanning en stress.

Voordelen van de illusion of control

De link met beleggen of traden zal duidelijk zijn: ook hierbij bevinden we ons vaak in situaties waarin we weinig controle hebben, maar desondanks toch een gevoel van controle ervaren. Dit heeft zowel voordelen als nadelen. Het belangrijkste voordeel is dat dit de spanning, stress en onzekerheid vermindert. Ondanks dat je rationeel gezien weet dat je weinig invloed op bepaalde gebeurtenissen kan hebben, geeft het wel een gevoel van zekerheid dat je tenminste het gevoel hebt iets van controle te hebben. Zonder dat gevoel zouden veel belangrijke financiële beslissingen niet (kunnen) worden genomen.

…en nadelen

Helaas kleven er ook nadelen aan de illusion of control. Het belangrijkste nadeel is dat je je eigen vaardigheden eenvoudig kan overschatten. Denk bijvoorbeeld eens aan de day trader die zijn grafiek heeft volgepropt met indicatoren: rationeel gezien zorgen meer indicatoren niet voor betere handelssignalen. Wel geeft het de trader een gevoel van controle: ‘kijk eens hoe goed de indicatoren de koers voorspellen’. Mocht een indicator een verkeerd signaal geven, dan valt er gelukkig altijd wel een andere indicator te vinden die de trader voor deze verkeerde trade had behoed. Daarnaast vallen de indicatoren en de grafiek instellingen op veel manieren aan te passen; wat ook een vals gevoel van controle geeft.

De illusion of control geeft ons een gevoel van controle bij het maken van belangrijke beslissingen. Aan de andere kant kan deze illusie er ook toe leiden dat we risico’s minder snel herkennen, juist doordat we ons erg competent voelen.

Eerder gepubliceerd op Blikopdebeurs.com.

Stem of voeg toe aan: