Reactie van Arnoud
vrijdag 19 oktober, 2007 om 22:37

Beste Jos,

Een heel mooi artikel.

Als ik een vrije vertaling mag geven, dan vat ik het op deze manier samen, namelijk:

We reageren vaak met voorspelbaar gedrag. We denken niet altijd na over ons gedrag. Gebeurtenissen herhalen zich en ons gedrag daarmee ook! Daarmee wordt ons gedrag ook wel een patroon genoemd.

Herkenbaar in het taalgebruik tussen de kampen die in het beleggersjargon “beren en stieren” worden genoemd.

Het is een kunst om ons bewust te worden van deze patronen. Deze patronen worden vaak veroorzaakt door onze gedachten die weer een gevoel kunnen oproepen tijdens een gebeurtenis.

Beleggers kunnen gebruik maken van de Rationele Emotieve Therapie (RET) om tot een weloverwogen keuze te komen.

Pas dan kun je met behulp van een beleggingsstrategie kiezen voor het instappen (stierengedrag) of het uitstappen (berengedrag). Allebei op z’n tijd noodzakelijk gedrag.

Goed weekend,

Arnoud

Reactie van Marja
woensdag 20 augustus, 2008 om 20:54

Schitterende conclusie. Ken Uzelve. Behalve in het gros van beleggersland. Emoties uitbannen, ratio volgen (dus lekker vechten met de markt en forums met rationele argumenten waarom de beurs omhoog of omlaag zou moeten) en klaar is klara, ik ben belegger. (wat prima is, ik bedoel dit niet neerbuigend) Ik heb alleen niet het idee dat veel beleggers aan zelfreflectie doen. En dat is jammer. Als het niet meer wil, dan gaan we langs de zijlijn staan onder het motto ‘de markt zit tegen’. Is het angst wat ons belet naar onszelf te kijken of struisvogelpolitiek?

Mijn inziens, om een goeie belegger te worden, is jouw ding vinden. Handelen in waar je passie/gevoel voor hebt. (obligaties annex opties) En jezelf (en de markt) goed leren kennen door zelfreflectie en ervaring. (lees: handelen. lees: leergeld betalen. helaas maar waar :-)
Of zie ik dit verkeerd?

Nou goed, ik kan nog uren filosoferen, dus ik ga er maar snel vandoor. Wederom compliment voor je site Jos.

Hartelijke groet,
Marja

Reactie van Marja
maandag 25 augustus, 2008 om 20:35

Hoi Jos,

leuk dat je zo snel reageert!
Nou, dat zijn er vermoed ik redelijk veel ‘discretionaire’ beleggers :-). Of zie/lees je die het meeste vanwege hun ‘grote mond’ op forums. Inmiddels kom ik nauwelijks nog op forums, maar toen ik dat nog wel deed viel het me al snel op dat er erg werd ‘gevochten’ met de markt. Zo noem ik het. Waarom de markt wel omhoog zou moeten enz. Met bla bla argumenten. (wat overigens best kan hoor, maar door deze fundamentele analyse hoef je toch niet op dagbasis het koersverloop dan voorspellen lijkt me..)
Voor mezelf bv. weet ik inmiddels, dat als ik dat ook maar bespeur bij mezelf ik er als de donder uit moet. Het zal nooit gaan gebeuren wat mijn ratio’tje heeft bedacht.

Hoe moeilijk wordt men wijs, haha.

Persoonlijk vind ik het jammer dat er over jouw onderwerp zo weinig wordt gesproken in de medio. Het zijn dan meestal de standaarddingen. (emoties uitbannen, gedragseconomie) Ik zou graag meer willen lezen over échte mensen, inhoudelijk de diepte in. Hoe hebben ze dingen geleerd. Niet alleen het opsommen van een klapper of fiasco, maar vooral wat heb je er van geleerd, of hoe kwam het! Want daar gaat het toch uiteindelijk om.

Ik wil dat ik goeie resultaten kan behalen door het volgen van Mijn Beleggingsmanier. (zo verwoordt ik het voor mezelf) Niks geen geluk, geraad of pech. ‘It’s the proces, stu..’ :-)
Ben ik dus een ‘cretionaire’ belegger, Jos? :-)

Hoe kijk jij eigenlijk tegen het mogelijke intuïtieve gedeelte aan binnen het beleggen? Heb je daar een mening over?

Hartelijke groet,
Marja

Reactie van Anoniem
dinsdag 2 september, 2008 om 17:14

Dag Jos,

Bedankt voor je links. Je zult wel gelijk hebben met dat beleggers in wezen snel resultaat willen hebben en niet veel met psychologie en zelfreflectie enz. bezig willen zijn. Het ligt misschien, zoals je al zei, aan je strategie. Als jouw systeem zegt ‘kopen’, dan ga je gewoon kopen. Punt. Wiskundigachtige systemen, daar hoef je je jezelf niet teveel voor te ontleden.
Tja, ieder z’n ding blijkbaar.

Ik handel in indexopties en wat aandelenopties. Niet veel hoor qua kwantiteit. Ik beschouw mezelf als ‘beginnend ondernemer’ op het gebied van beleggen en probeer sinds 1,5 jaar vanuit mijn hobby sinds 1998 dit uit te bouwen. Het is vallen en opstaan en telkens maar weer ontleden wat er is fout gegaan. Geen makkelijk proces, je wordt flink met jezelf geconfronteerd. Maar goed, ik ga er nog steeds voor en ik hoop in de nabije toekomst m’n brood van te kunnen verdienen. Zo niet, dan rest mij een leven als loonslaaf vrees ik. :-)

Ik heb geen systematiek. Ik geloof er niet in, tenminste voor mij niet laat ik het zo zeggen. Ik kan me voorstellen dat het voor een ander prima werkt hoor. Tuurlijk heb ik wel m’n rituelen, waar haal ik m’n informatie enz. vandaan. Niet teveel trouwens. Een beetje TA, ook weer niet teveel. Uiteindelijk komt daar m’n eigen saus bovenop en krijg ik een voorgevoel van waar het heen gaat. Dat klinkt vast alsof ik dronken ben en ik realiseer me wat ik opschrijf. Maar het is zoals het werkt bij mij. En altijd komt dat voorgevoel uit. Waarom ben je dan nog niet miljonair zul je je afvragen. Tja, dan komen we op vage maar uiterst belangrijke menselijke te reflecteren begrippen zoals ego, zelfvertrouwen, faalangst, hebzucht, vertrouwen enz. Ofwel vallen en opstaan. Haha.

Beleg jij zelf en heb jij een bepaalde strategie?

Groeten Marja

Reactie van Arnoud
dinsdag 2 september, 2008 om 23:58

Beste Marja,

Interessante reactie. Als ik je verhaal goed lees probeer je met vallen en opstaan inzicht te verwerven. Ik denk dat dit voor elke belegger de belangrijkste opdracht is.

Beleggers die inzicht hebben in de fasen van de beurscyclus kunnen uitgroeien tot succesvolle beleggers. Dan moet het mogelijk zijn om op termijn een leuke boterham te verdienen aan je beleggingsactiviteiten.

Nadat je inzicht hebt verkregen in de fase van de beurscyclus zul je de juiste aandelen moeten selecteren. Naarmate je meer inzicht hebt verkregen in je selectiemethodiek ten aanzien van het selecteren van aandelen kun je langzaam maar zeker uitgroeien tot een zelfbewuste belegster.

Gevoelens zoals hebzucht en faalangst verdwijnen dan langzaam maar zeker naar de achtergrond.

Ik ben het volledig met je eens dat de TA wel als ondersteuning kan dienen, maar de TA niet als enigste selectiemethodiek moet gebruiken.

Het zal mij niet verbazen als JOUW voorgevoel in werkelijkheid is gebaseerd op een aantal ‘weetjes’. Zou je eens de moeite willen nemen om dit voor jezelf uit te zoeken? Ik ben heel benieuwd.

Ik vermoed dat je in feite al een soort geïntergreerd beleggingsssyteem hanteert op basis van alle kennis die je doormiddel van alle informatie en ervaringen hebt verkregen. Ben je jezelf hier bewust van? Of zit ik er ver naast?

Als ik je goed begrijp realiseer je jezelf dat er nog een aantal onzekerheden zijn waarvan je het recept voor het maken van je eigen saus nog niet hebt gevonden. Wellicht dat meer kennis over de fasen van de beurscyclus je kan helpen.

Het feit dat je nog geen miljonair bent :-) kan ook met andere factoren te maken hebben. Misschien heb je wel de juiste kennis van beleggen, maar zit je persoonlijkheid je in de weg. Gevoelens van onzekerheid, ongeduld kunnen knagen aan beleggers en hun resultaten op korte termijn enorm beïnvloeden. Bijvoorbeeld door veel te vroeg winst te nemen! Alleen dat al kan een vakantiereisje schelen ;-). Stil staan bij je persoonlijkheid is een lastige opdracht omdat mensen geconfronteerd worden met hun eigen blinde vlekken. Het raadzaam zijn om eens aan anderen te vragen naar bepaalde specifieke eigenschappen. Wat vinden ze kenmerkend van je? Soms valt dan ineens het kwartje en denk je bij jezelf:’Shit, dat gebeurt ook tijdens mijn beleggingsactiviteiten’.

Weinigen staan stil bij dit soort zaken.

Veel succes,

Arnoud

Reactie van Arnoud
donderdag 4 september, 2008 om 12:51

Ha jos,

Het is juist heel leuk om meningsverschillen te hebben. Het leuke van de sfeer die jouw weblog uitstraalt is het volgende: ‘open, toegangelijk, respectvol en ruimte voor discussie die tot leerervaringen kunnen leiden. Helaas ontberen veel weblogs deze ‘webattitude’. Ik kom hier GRAAG!

Een inhoudelijke reactie. ‘Gek van twijfel worden’, vind ik passen bij beleggers die nog onzeker zijn. Zou dit kunnen? Beleggers die onzeker zijn zoeken naar houvast. Het gekke is dat ik dit persoonlijk juist een belangrijke fase vind in je ‘beleggerscarriërre’.

Als ik het omdraai dan kan ik ook zeggen het ontbreken van onzekerheid kan tot ongelukken lijden in de topfase. Kijk maar naar alle gevolgen van de leaseaffaires. Al deze mensen wisten zeker dat ze gouden tijden tegemoet gingen. Niemand was onzeker over de uitkomst van de beleggingsresultaten. Hun adviseur was toch positief? Nou dan zit het wel goed dachten velen!

Zonder gevoelens van onzekerheid overheerst tijdens de bodemfase de ANGST. Niemand twijfelt eraan dat het toch niets wordt met het beleggen. Dus maar niet doen, terwijl in werkelijkheid de koopkansen voor het oprapen liggen.

Samengevat: denk eens na of je daadwerkelijk je gevoelens van onzekerheid wilt minimaliseren door vaststaande regels en of je jezelf de opdracht geeft dat je altijd succes MOET hebben met de TA- aankoop- en verkoopmomenten VAN JOUW BELEGGINGSSTRATEGIE.

Misschien ben je op weg naar de volgende persoonlijke fase, namelijk die van inzicht. In dat geval kan ik me WEL vinden in de TA. De TA wordt dan een hulpmiddel en geen recept van de beleggingsdokter!

Reactie van Arnoud
donderdag 4 september, 2008 om 13:19

Help ;-)

Volgens de TA-specialisten moet ik KOPEN EN VERKOPEN. Wat te doen?

René van Maurik (www.iex.nl/columns/columns_artikel.asp?colid=36723) ziet een positieve ondertoon. Zie zijn column op 4 september 2009.

Edward Loef (www.inveztor.nl/pagina/blog/view/8358) adviseert in zijn column ‘AEX: handelsplan afbouwen’.

Veel wijsheid toegewenst,

Arnoud

Reactie van Arnoud
donderdag 4 september, 2008 om 17:06

Verwarring comleet.

Michael Ahrens (www.telegraaf.nl/dft/goeroes/michaelahrens/article1843344.ece) stelt vandaag dat de uitbraak is mislukt en dat er nu sprake is van een neutrale trend.

Wie van de drie TA-deskundigen moet er op de sofa?

Groet,

Arnoud

Reactie van Marja
zaterdag 6 september, 2008 om 21:18

Dag Jos en Arnoud,

Wat leuk en interessant jullie reacties te lezen! Ik kan me aansluiten bij jou Arnoud over de sfeer op deze weblog. Er wordt vaak zo over en weer geschreeuwd, dat is hier gelukkig niet het geval. Het maakt dat ik me open opstel en me ook uitgenodigd voel om te vertellen hoe ik over de dingen denk. Leuk! (&leerzaam&interessant jullie verhalen!)

Wat een geweldige plannen heb jij Jos. Heb ik dit goed: ik dacht even bij mezelf ‘maar wat doe je dan met je interesse/passie voor de psycologie qua beleggen’ als je enkel op basis van TA dit gaat doen.. Maar dat doe je júist met TA, right? TA legt (oa)die psycologie vast in koers. Wil je m.b.v. TA de overdrijving naar boven en onder er proberen uit te pakken en dan posities innemen? Ik hoor het graag of ik dat goed zie :-).
Ik geloof zeker dat dit mogelijk is, enkel TA gebruiken. Sorry Arnoud :-). Het werkt voor mij niet, maar het gaat niet over mij. De beurs is zo’n enorme draaikolk, het punt waar alles uiteindelijk bij mekaar komt. Ik geloof best dat je daar met behulp van 1 methode iets mee kan doen. Tja, ik denk dat als jij daar Jos warm van wordt hé, passie-maf van de beurs, dan geloof ik daar in. En dan denk ik dat jij iets zou kunnen vinden (net die indicator vinden die nooit op die manier gezien is enz. enz.) wat nog niet eerder gevonden is. Wat een ander niet ziet, zou jij wel kunnen zien. Ik geloof denk ik in de onbegrensde potentie van de mens. Oh mensen, ik klink toch niet te vaag, snappen jullie een beetje wat ik bedoel.. :-)

Arnoud, wat is jouw strategie als ik vragen mag? Op welke basis neem jij je beslissingen?
Mijn missing ingredient Arnoud werd weer pijnlijk duidelijk deze week. (daarom reageerde ik ook een paar dagen niet) Ik ben enorm faalangstig en onzeker.

Okee zal ik dan eens vertellen hoe afgelopen week bij mij verliep? Dan weten jullie meteen hoe dat zit qua voorgevoel/proces. (ik vind het wel spannend, maar vooruit met de geit, m’n voelsprieten zeggen dat het wel goed zit met jullie :-)
Okee.
Maandag 11:26(letterlijk uit m’n beleggers’dagboek’): ‘M’n oog valt op Bollinger Bands. Verrek, wordt weer nauw.. Ik blijf ook maar putgericht, zou er een fikse beweging down komen? Meer down dan die 12 punten eraf 2 weken geleden. Hmm, vandaag te vroeg misschien. Morgen erin? Gatver schiet er meteen van in m’n hoofd.’

Dinsdag 11:20 : Thijs Berkelder van Petercam schrijft: ‘..de markt vooralsnog een bearmarketrally voorbereidt en de stijging van dinsdag slechts tijdelijk kan blijken ‘(aex 415).
Lees ik toch weer terug wat ik zo brainstorm! Tss, die huisdobbelaar Guus bij Sem van Berkel gaat calls aex oktober kopen, neeee niet doen!
Zucht. Maar ik zit in m’n hoofd, t´zal wel niet.., bang dat ik het allemaal verkeerd doe. Eerst bij mezelf komen..

Woensdag 11:03 : Ik zit nog steeds in m’n hoofd, en ik baal er ongelooflijk van. Ik voel m’n angst. Zo frustrerend! Ik verwacht een flinke beweging omlaag, maar ja.. Is dat niet gewoon m’n kop die zich als een hond in het bot zich vasthoudt? Hmm, nee ik ben zelf ook putgericht, dus niet alleen m’n hoofd. Zucht, ik durf het niet, zal wel niet..

Donderdag 11:18 : Tja, ik twijfel. Ik neig naar de put, maar vrees dat het angst en ratio is. Nee ik doe het niet (de AEX1 P400 0,65). Nee, ik doe het niet. Beter van niet.

Donderdag 18:50 : k-l-o-t-e-z-o-o-i

Daar heb ik dus 1,5 dag van gebaald, ´zie maar het lukt me nooit dit´. Het is waar ik al 2 weken lang over brainstorm, het gebeurt en ik handel niet omdat ik het zelf eigenlijk niet geloof. Faalangst, superonzeker. Nog genoeg werk aan de winkel dus. Vandaag, inmiddels weer bijgekomen en ik heb er vrede mee. De boel wat analyseren. Het ´geleerde´ maar weer meenemen en op naar de volgende ervaring.
Het is soms niet leuk die confrontatie, maar ik ga door. Dit is het enige waar ik warm van wordt, die beurs, behalve m´n waterkoker. Begrijpen jullie een beetje hoe het werkt bij mij?

Het is wel prettig dat ik voor nu weer helemaal blanco ben qua beurs, ik zat er al 2 weken mee te brainstormen. Een schone lei maandag.

Wat betreft die 3 verschillende meningen qua TA. Nee ik heb genoeg gekletst zie ik, komt nog wel.

Zeg, hoe zit dat met jullie zelfvertrouwen eigenlijk? Geen ´last´ van een tekort? :-)

Nou ik lees graag weer jullie reactie mocht je die hebben.

Hartelijke groet, Marja

Reactie van Arnoud
zondag 7 september, 2008 om 20:19

Hoi Marja,

Je schrijft veel interessante zaken. Ik zal vandaag eerst een vraag van je beantwoorden. Morgen zal ik iets dieper op jouw tekst ingaan. Dinsdag reageer ik dan op de tekst van Jos. Zo heb ik de halve week wat leuks te doen ;-)

Je vraagt naar mijn beleggingsstrategie. Na twintig jaar te hebben aangekloot met de TA ben ik tot de conclusie gekomen dat mij dit geen bevrediging opleverde. Ik ben daarom gaan graven en spitten. Met voorliefde voor praktische psychologie van de koude grond heb ik het gedrag van beleggers geobserveerd. Professionals en particulieren laten zich over het algemeen leiden door irrationele gedachten. Heel herkenbaar want toen ik mijn eerste ta-lijntjes trok dacht ik binnen te lopen. Niets bleek minder waar te zijn. De persoonlijkheid van de belegger speelt een grote rol. Wat past bij je en dergelijke. Op grond van die informatie kun je een beleggingsstrategie bij je zoeken die bij jou past.

Met behulp van de Rationele Emotieve Therapie heb ik geprobeerd om alle irrationele momenten te pakken en in kaart te brengen. Samengevat komt het er op neer dat ik deze meen te signaleren aan macro-economische cijfers, bedrijfseconomische cijfers, het beleggersentiment, politieke omstandigheden, koerstechnische indicatoren en de opkomst of juist het wegebben van een crisis.

Uiteindelijk heb ik ervaren dat de koersen zich ontwikkelen volgens een patroon. Ik noem dat de beurscylcus. Al mijn columns kun je lezen via google zoekwoord ‘beleggen arnoud beurscyclus’.

Mijn beleggingsbeleid is gebaseerd op de volgende visie:

‘Koersen veranderen niet zomaar. Koersveranderingen komen als eerste tot stand in de hoofden van beleggers. Ik denk dat alle beleggers voortdurend nadenken over de (nabije) toekomst. ‘Wordt het beter of wordt het slechter’. Als zij een langdurige verandering verwachten, op basis van reële argumenten en of processen zullen zij daarna handelen. Overigens weet ik dat er altijd tussentijds tegengestelde berichten opduiken. Niets gaat in een rechte lijn omhoog of naar beneden. De koersen ook niet. Maar dat weet je inmiddels wel :-)

Als ik op basis van de beurscyclus verwacht dat de topfase start, zal ik mijn aandelen verkopen en bijvoorbeeld putopties kopen. Elk nieuwsbericht zet mij aan het denken en zal mijn toekomst beeld kunnen beïnvloeden.

Het nieuws dat de koersen kunnen beïnvloeden kunnen we clusteren in macro-economische cijfers, bedrijfseconomische cijfers, het beleggersentiment, politieke omstandigheden, koerstechnische indicatoren en de opkomst of juist het wegebben van een crisis.

Ik vind dat ik een diep inzicht heb ontwikkelt op de onderlinge samenhang van bovengenoemde factoren, de beurskoersen en irreële verwachtingspatronen. Ik vind dat ik in staat ben om omslagpunten te signaleren.

Heb ik nu altijd succes? Nee, natuurlijk niet. Mijn inzichten spelen zich af in een tijdsvlak van een half jaar. Daar ben ik tevreden mee. Het komt dus voor dat ik aanvankelijk op verlies sta. Ik slaap daar niet minder om, wetende dat bijvoorbeeld het schrijven van call’s de pijn verzacht.

Ik ben dan ook absoluut niet perfectionistisch en wil ook niet het onderste uit de kan. Anders gezegd: ‘Ik hoef niet persé het beste jongetje van de klas te zijn’. Ik ben wel NET ZO ALS JULLIE leergierig en wil mijn vaardigheden voortdurend verbeteren. Uit kunnen groeien tot vakman is een mooie intrinsieke wens.

Ik heb ervaren dat de theorie niet voldoende is. De leercirkel van Kolb spreekt me heel erg aan, ervaren, doen, theorie en experimenten gaan hand in hand samen. Alleen dan kun je jouw eigen persoonlijkheid meenemen in een opwaarstse leerproces. Gevoelens van faalangst kunnen langzaam maar zeker smelten als sneeuw voor de zon op het moment dat je kunt bouwen op een diepgaand inzicht.

Praktijk van de recente beurscyclus:
Vanaf circa maart - circa november vorig jaar zaten we in de topfase (AEX ongeveer 520)
Vanaf circa december 2007 - augustus 2008 zitten we in de dalende fase (AEX ongeveer 398)

Resultaat AEX: -/- 23 procent

Sparen: 6,7 procent

Beleggers die rekening houden met de beurscyclus hebben een rendementsvoordeel ten opzichte van de AEX-beleggers van bijna 30 procent. Dat is een mooi rendement voor de looptijd van circa 1 1/2 jaar.

Samengevat. Zoals je ziet zijn er talloze manieren van beleggen. Mijn beleggingsstrategie is gebaseerd op een visie die niet vastomlijnd is omdat irrationele gedachten zich niet laten vangen. Ik probeer dan ook mijn selectiecriteria waarop ik mijn aan- en verkoopbeslissingen te baseren uit processen zoals hierboven genoemd.

Kun je er wat mee? :-). Het was een hele bevalling maar ja, door dit soort zaken op te schrijven ben ik onbewust zelf ook aan het reflecteren en treed er ook bij mij weer een bewustwordingsproces op. Te weinig beleggers zijn hier mee bezig. Snel geld willen verdienen is een valkuil!

Groet,

Arnoud

Reactie van Arnoud
maandag 8 september, 2008 om 10:06

Goedemorgen Marja,

Nadat ik je reactie op me heb laten inwerken, borrelt de volgende overtuiging (RET) bij me op. ‘Het maken van fouten is een noodzakelijke voorwaarde om in ons leven iets te bereiken, zo ook op de beurs’.

Aldus zou ik het woord ‘klootzooi’ vervangen in het woord ‘mooizo(oi)’. Vervolgens kun je inderdaad het geleerde meenemen, maar wat mij betreft niet zonder ’slag of stoot’ tot de volgende ervaring.

Tussentijds kun je over het volgende nadenken of je bereid bent om al je gedachten en gevoelens te ordenen door te reflecteren.

- Doel
• wat wilde ik bereiken?
• Waar wilde ik op letten
• Wat wilde ik uitproberen

- Wat gebeurde er concreet?
• wat wilde ik toen doen?
• Wat deed ik toen?
• Wat dacht ik toen?
• Wat voelde ik toen?

- Bewustwording
• Wat valt me op
• Wat heb ik geleerd over de beurs
• Wat heb ik geleerd over mezelf?
• Welke samenhang zie ik tussen de economische berichtgeving?

- Alternatieve gedragshandelingen
• Welke alternatieven zie ik waardoor ik waarschijnlijk nog beter kan beleggen?
• Welke voor- en nadelen hebben die?
• Wat neem ik me nu voor de volgende keer?

Samengevat. Hoe kun je bovengenoemde ervaring gebruiken voor het bijstellen van je theoretische beschouwingen, het doen van een nieuw experiment (zonder hetgeen je tot nu toe hebt bereikt gelijk overboord te gooien) en op welke manier kun je concreet aan de slag gaan.

Tot slot sluit ik me volledig aan bij Jos die schrijft:’ Echter, mijn mening is ook maar één mening’ Ik distancier me van zijn volgende stelling: ‘en ik heb natuurlijk ‘makkelijk praten’ omdat ik er vanaf sta. :)’ . Ik zit er namelijk wel MIDDEN IN!

Veel succes,

Arnoud

Reactie van Arnoud
maandag 8 september, 2008 om 10:08

Overigens distantieer ik me ook van mijn schrijfVOUTEN :-)

Reactie van Arnoud
dinsdag 9 september, 2008 om 8:29

Hoi Jos,

Over beleggingscoach gesproken. Je bent al aardig op weg geloof ik :-).

Er zit voor mij persoonlijk een paradoxale bewustwording in je bevindingen over Dwight Anderson.

- Deze mensen (inclusief de Nobelprijswinnaars) hebben hun sporen verdiend. Het falen van deze mannen toont aan hoe moeilijk het is om continue een juiste marktvisie te hebben. Het zullen ongetwijfeld rationele mannen zijn die op basis van hun kennis en ervaring rekenkundige formules hebben ontwikkeld waarin zij jarenlang succesvol bleken te zijn. Helaas, totdat de markt irrationeel werd. Vanaf dat moment verliezen zij de controle over het gebeuren. Hun strategieën zullen steeds vaker koopsignalen hebben afgegeven terwijl de markt steeds verder daalde. Hun overmoed (beleggen met hefboomeffect) deed hen uiteindelijk de das om. Ook Harry Geels heeft een prachtige column geschreven ‘Grote beleggers in moeilijkheden (www.dft.nl , 22/08/2008). Het betreft grote namen, zoals: Warren Buffett , Bill Miller , Rolf Stout.
- In hoeverre zijn we de wind aan het najagen? In hoeverre proberen we goud te vinden daar waar geen goud in de grond zit maar gewoon nuchtere Hollandse klei? Zelf proberen we goede beleggers te worden en handvatten te vinden (wellicht vaststaande regels) om succesvol te worden. Kunnen we later met onze werkwijze in dezelfde valkuil trappen van alle genoemde grote namen? Kijk ook nog eens naar de resultaten van de meeste beleggingsfondsen. En, welke resultaten hebben de fondsbeheerders in een tijdspad van twee universitaire studies (2000-2008) gerealiseerd?

Ik denk dat de mannen waarover jij rept zo vasthoudend zijn gebleven omdat ’succes’ allemaal psychologische effecten kan veroorzaken in het gedrag. Als we de RET erbij nemen dan kan ik me voorstellen dat zij ervoor hebben gekozen om vast te houden aan hun overtuigingen, en ervan overtuigd waren dat hun modellen altijd goed werken. Zou het zo kunnen zijn dat zij hun overtuigingen niet meer ter discussie durfde te stellen omdat dit gevoelens van onzekerheid met zich mee kan brengen en zij wegens het gebrek aan discussie aanvankelijk verkeerde gevoelssignalen kregen? ‘Hoe sterker de markt van hun model verwijderde, hoe groter de beoogde winstontwikkeling’. Sociaal aanzien kan tot overmoed leidden.

Vanzelfsprekend wil ik niemand ontmoedigen om te zoeken naar een beleggingsstrategie. Sterker ik vind dit één van de belangrijkste pijlers. Wel wil ik beleggers aanmoedigen om eigen gevoelens van onzekerheid en twijfel juist te omarmen en te accepteren als een onontkoombaar gegeven. Zie deze gevoelens als iets positiefs. Hoe lastig dit ook is :-).

Hoewel de resultaten van ‘Het beleggen volgens de principes van de beurscyclus’ veel beter zijn dan die van de grote jongens, realiseer ik me altijd dat er plotselinge omstandigheden kunnen optreden die niemand van te voren kan bevroeden. Deze wetenschap maakt dat ook ik me regelmatig onzeker voel over de uitkomst van mijn beleggingen en of mijn visie. Anders gezegd: ‘De zwarte zwanen kunnen overal opduiken’. Helaas voor de mannen waar jij het over hebt, zijn er een aantal zwarte zwanen tijdens hun trektocht van het zonnige zuiden (topfase) in hun achtertuin neergestreken om de winterse periode op de beurs (dalende fase) te overleven in afwachting van het voorjaar (bodemfase). Ondertussen vreten de zwarte zwanen op hun dooie gemak het rendement op.

Zeer interessante discussies.

Geniet maar lekker van de nieuwe beursdag.

Arnoud

Reactie van Arnoud
dinsdag 9 september, 2008 om 16:25

Beursintelligentie. Hoe zou je dit begrip kunnen definiëren?

Reactie van Marja
woensdag 10 september, 2008 om 11:30

Dag Jos,

Dank voor je reactie. Oef, wat een vragen. :-) Ik zal genummerd wat opmerkingen geven, okee?

1. Je begrijpt dit verkeerd. Als ik ga luisteren naar iedere analist kan ik beter meteen naar t’gesticht gaan. Nee, het is juist andersom. Ikzélf heb een brainstorm over de markt, een nog niet uitgesproken gevoel wat bij mijzelf sluimert. En dát lees ik op een moment in woorden terug bij een analist (pietje puk of jan klaassen maakt niet uit). Snap je? Ik wordt bevestigd in mijn gevoel. Het is wellicht wat lastig te begrijpen voor een buitenstaander. Het is hoe het oa werkt bij mij en vaak voorkomt. Je zou zeggen, maar als je die analist dan leest die positief is(terwijl je negatief brainstormt)? Dan lees ik dat (ik lees alles) maar dat gaat zo langs me heen. Het is enkel hoe het bij mij persoonlijk werkt.
Zelfs de paar analisten die ik hoog heb zitten, alles beoordeel ik zelf. Ik luister naar niemand. Ik lees alles, dat vind ik ook heerlijk om te doen en interessant al die meningen te lezen. Maar uiteindelijk trek ik m’n eigen plan. En daar neem ik verantwoording voor.

2. nee ik zat er niet in. en ging er ook niet in. dat is juist het probleem/les.

3. dat is dus nvt. het enige vermoeiende is inderdaad de twijfel-strijd met mezelf. daar wordt ik echt niet goed van.

4. nee geen beperkingen qua stoploss of winstdoel. ik ga ook overnight. juist overnight zou ik willen zeggen.

5. een les is dat hoe ik ook in vel zit, in dit geval zat ik door faalangst in m’n hoofd en dat werd alleen maar erger, dat ik nog steeds kan weten/aanvoelen waar de markt heen gaat. Dat is voor mezelf fijn te weten. Ik kan dit wel, hoe ik me ook voel. Verder moet ik leren om met m’n angsten om te gaan, reduceren, en ook naar dat gevoel te handelen ipv blijven twijfelen. Het omzetten in uiteindelijke resultaten. Ik verveel me niet..

6. niet speciaal. waakzaam zijn als ik loop te raden, het wil weten. altijd wel bewust zijn van jezelf, wat er gebeurt.

7. Ik heb m’n eigen strategie al wel. Die onzekerheid, twijfel en faalangst, die zijn bij mij levensgroot. Daar heb ik last van, dus mijn les ligt meer op het persoonlijke vlak.

8. Lezen lezen lezen. Oren en ogen open.

9. Haha wat lastig te geloven is wellicht, maar het aanvoelen van toekomstige beweging van de markt. Korte termijn.

10. Dit is weer als nummer 1. Sowieso gebruik ik wat TA, niet teveel en niets te inhoudelijk. Het kan wederom bevestigend werken, maar ook niet altijd. Ik vrees dat dit te vaag is voor een duidelijk antwoord mijnerzijds.

11. ik ben beginnend ondernemer :-) dus qua bedragen stelt het allemaal (nog) niet veel voor. Ik hoop dat ik ooit met een ton overnight ga, lijkt me heerlijk haha. Moneymanagement? Nee ik ben in de opbouw en ervaarfase. Als het steeds meer wordt ga je daar vanzelf wel meer aan denken, maar voor nu, niet interessant.

Het was fijn even van je te horen dat die psychologische zaken er gewoon bij horen. Wat je ook doet. En de één is nu eenmaal zekerder dan de ander.
Ik ben wel benieuwd hoe jij met die onzekerheid omgaat. Lukt het je wel te vertrouwen op jezelf, dat je systeem ooit gaat lukken en van kunt leven enz enz? (terwijl familie bv denkt, yeah right.. omgeving enz.)

Groetjes & tot de volgende keer,
Marja

Reactie van Marja
woensdag 10 september, 2008 om 12:15

Dag Arnoud,

Heel interessant om je verhaal te horen. Nu begrijp ik de tegenstelling tussen jou en Jos mbt TA :-).
Ik zie wel gelijkenissen tussen onze benadering. Jij hebt het over jouw beurscyclussen, ik heb over Mijn Beleggingsmanier. Je hebt je eigen proces gecreëerd waarop je beslissingen neemt. Toen ik het zo las, zag ik in m’n gedachten een thermometer. Met een groen gedeelte, een neutraal en rood-gedeelte. Dit is de uiteindelijke uitkomst van alles wat jij hebt geabsorbeerd. (macro/bedrijfsmatig/politiek/sentiment) Waar die uiteindelijke uitkomst op de thermometer komt, bepaal jij wat je gaat doen. (in of uit de markt blijven) Zie ik dat een beetje goed?

Ik herken dit wel, omdat ik me ook niet beperk tot een bepaald gebied binnen beleggen. Ik lees en interesseer me voor alles wat er is, omdat ik ook geloof dat alles wat er is er voor zorgt wat de beurs doet. Achter elke order zit een mens in wezen. (even de computergestuurde handel vergetend) Geen ratio, maar een mens. Nou goed, dat alles absorberend, kijk jij naar je ‘thermometer’ en bij mij werkt het zo dat ik een gevoel krijg waar het naar toe gaat.

Hoelang ben je al bezig met het ontwikkelen van deze beurscyclus na de 20 jaar van TA? Dus je bent altijd zelfstandig fulltime belegger geweest? En het lukt je om daar van te leven? Sorry voor deze brutale vraag, maar ik hoor graag eens wat positieve berichten daarover :-).

Eigenlijk heb jij je eigen ding opgebouwd. Uit ervaring (en nog steeds, volgens mij blijf je jezelf hierin ontwikkelen) en te zoeken naar dat wat bij je past. Dat vind ik wel stoer hoor.

Ik heb hier nog een aantekening liggen uit ‘beter beleggen’ van Mauboussin, die zegt het volgende:

Proces gebruikt voor besluitvorming–> slecht + uitkomst=goed. Dit is ’stom geluk’.

Proces gebruikt voor besluitvorming–> slecht + uitkomst=slecht. Dit is ‘gerechtigheid’.

Proces gebruikt voor besluitvorming–> goed + uitkomst=slecht. Dit is ‘pech’.

Proces gebruikt voor besluitvorming–> goed + uitkomst=goed. Dit is ‘verdiend succes’.

Ik geloof in een goed proces om op lange termijn te kunnen slagen op de beurs. Het helpt me om dit weer even te zien, als ik door ervaring weer eens nat ga, maar de les weer heb geleerd. Dat dit erbij hoort, en ik net zolang zal ‘knarren’ aan dat proces, maar dan heb ik wel iets moois opgebouwd.

En ik zie/lees dat maar weinig om me heen qua mede-beleggers, maar goed.

Zoals nu Arnoud, heb je een visie voor het komende halfjaar en daarop al posities ingenomen? Of is het zich nog aan het ontwikkelen? ik kan me voorstellen dat deze dynamische methode (sowieso te ontdoen van dagelijkse ruis, lijkt me heel moeilijk) in wezen elke week/maand (bv) een bepaalde stand geeft. Wanneer besluit je er daadwerkelijk in te gaan? Heb je ook weleens last van twijfel om op zo’n omslagpunt tegengestelde posities in te nemen bij het heersende sentiment?

Wat een vragen allemaal. :-) Genoeg geschreven voor vandaag, ik kom nog terug op je persoonlijke reactie.

Succes & groet,
Marja

Reactie van Arnoud
woensdag 10 september, 2008 om 21:08

Beste Jos en Marja,

Ik kom nog uitgebreid op jullie reacties terug. Of dat deze week is of volgende week kan ik nu nog niet goed overzien. Erg leuk om te ervaren hoe we de diepte in gaan. Een korte reactie waar ik zelf wat aan heb, maar wellicht jullie beiden ook.

Als we een vergelijking maken tussen analisten en psychologen kunnen we dan concluderen dat niet zozeer de methodiek van belang is, maar veel meer de mens achter de methodiek.

@ Jos, de volgende opmerking heeft te maken met jouw toekomstig vakgebied. Jij kunt deze opmerking bevestigen of ontkrachten op basis van jouw beroepsinformatie.

‘Uit allerlei onderzoek bleek vroeger dat er heel veel therapeutische stromingen waren, maar dat dat op zich geen garantie is voor de beste resultaten. De vaardigheden en de persoonlijkheid van van de psycholoog bleek van doorslaggevende factor te zijn. Is dat nog steeds zo?’ En zou deze vergelijking ook op kunnen gaan met de beroepsgroep van analisten, fondbeheerders en particuliere beleggers?

Wat ik hiermee wil losmaken is de vraag inhoeverre de persoonlijkheid van de belegger van doorslaggevende invloed is op de beleggingsresultaten?

Ik vind de benadering van Marja dan ook heel treffend. Of je het nu een barometer noemt of een beurscyclus, daar zit volgens mijn eerste indruk niet zoveel verschil in. Het gaat erom dat zij haar eigen persoonlijkheid meeneemt in haar beleggingsactiviteiten.

Zou het zo kunnen zijn dat beursintelligentie te maken heeft met de vertaling van de Van Dale: ‘vlug van begrip’?

Omdat het beleggen een zeer complexe materie is kunnen we wat mij betreft het woordje vlug verwijderen.

De beleggingsgoeroes heb ik express niet genoemd omdat zij hun kennis voor zichzelf houden en beleggers afhankelijk maken van zichzelf. Daar is niets op tegen voor de beleggers die hier nadrukkelijk kiezen, maar zet qua ontwikkeling geen zoden aan de dijk.

Ik onderschrijf volledig datgene wat Marja zegt. ‘En ik zie/lees dat maar weinig om me heen qua mede-beleggers, maar goed.’ Het is mijn stellige overtuiging dat het gebrek hieraan de basis vormt voor het laten voortbestaan van de beurscyclus omdat irreële denkpatronen vroeg of laat altijd weer boven komen drijven.

Als gevolg hiervan neemt de beleggingsmethodiek (ofwel, de beleggingsstrategie), waarvan er evenveel zijn als therapeutische stromingen, een belangrijke plaats in. Maar de vaardigheden en de persoonlijkheid worden in de wereld van het ’snelle geld of de stropdassencultuur’ maar al te vaak opzij gezet.

@ Marja, je vragen zal ik nog beantwoorden. Ik praat alleen nooit over geld ofzo. Ik heb geleerd om deze vraag onbeantwoord te laten. Persoonlijk vind ik geld niet zo belangrijk. Het proces des te meer.

Daarom raad ik jullie aan om niet zozeer met het einddoel te leven. ‘Kunnen leven van je beleggingsactiviteiten’.

Tot slot. Enkele citaten uit het boekje ‘Denk wat je wilt, doe wat je droomt’ van de psycholoog Gijs Jansen.

‘Kennelijk is het maken van fouten een noodzakelijke voorwaarde om in ons leven iets te bereiken. Natuurlijk zou het prachtig zijn als we alles gelijk goed zouden doen. Maar het feit is dat we alleen kunnen groeien op basis van fouten’

‘Onze verwachtingen van het leven (lees beleggen) zijn zo hooggespannen dat we gedoemd te zijn tot frustratie’ (Dit is de reden Jos dat ik in mijn cursus een behaald rendement dat hoger ligt dan een spaarrekening al als goed kwalificeer)

‘Zonder de weg daarnaar toe is het bereiken van de eindbestemming helemaal niet meer belangrijk. Probeer zoveel mogelijk te genieten van het proces zelf……’

Persoonlijk heb ik heel er heel veel lol in om op deze manier bezig te zijn met de beurs!

Tot de volgende keer,

Arnoud

Reactie van Marja
zondag 14 september, 2008 om 20:36

Dag Jos,

Je uitleg over money management is helder en je hebt gelijk, het is een goede zaak. Soort van ‘zorgen voor de contuïteit van het kunnen blijven opdoen van betaalde beleggingservaring’, haha. Ik denk dat ik het onbewust al wel doe op hier en daar een uitschieter na. Ik heb hele kleine posities en ik heb ook bewust bv. een tijdje met 1 contract gehandeld, puur om het proces bij mezelf helder te krijgen. Het uiteindelijke handelen is toch wezenlijk anders dan op papier iets doen. Ja, daar heb ik zeker van geleerd. En ook die paar keer dat ik meer had gekocht met dollartekens in m’n ogen en ik zou zweren dat ik het wist en van de daken begon te roepen.. Auw, dat was dus handelen op basis van emoties.. okee weer een les.

Tja, ik vrees dat het m’n eigenzinnige geest is dat ik mezelf niet een regel kan opleggen. Ook al heb je helemaal gelijk. Ik moet echt alles ontdekken op mijn manier, tot in detail. Dat heeft niets met beleggen te maken(maar ook weer alles uiteindelijk) maar enkel met een diepe overtuiging die wars is van beperking en oplegging. Dit heeft niets met ‘eigenwijs’ te maken overigens, wel het ‘eigen’ wijs zijn.
Maar goed, genoeg daarover.

Dus ik denk niet dat ik een te grote positie heb, want dat is het echt niet. Of ik teveel van me vraag, tja, wil je groeien dan is het strijden met je bestaande grenzen van je comfortzone, om het maar even typisch te verwoorden. Ik kom mezelf in het beleggen tegen qua faalangst en onzekerheid, heel simpel. En daar niet doorheen gaan, dat vermijden, dan sta ik stil. Het hoort erbij en het hoort bij mij om daar steeds beter mee om te gaan. Bij een ander is het een kwart niet zo groot, maar bij mij met mijn persoonlijke geschiedenis is het buitensporig hoog om het zo te zeggen. En dat moet groeien, het vertrouwen, waardoor dat andere steeds meer weggaat. Maar dat zal niet weggaan door vermijden of ‘trucjes’. Ik moet er doorheen en het aangaan, en dat doe ik. En -leve het dagboek- ik kan gelukkig constateren dat het minder groot inmiddels is dan dat het was. Maar goed, dat zijn mijn grote lessen van dit moment. Het/Mijn Grote Vertrouwen (her) winnen.
Amen zal ik maar zeggen.

Leuk iets over jouw onzekerheden te lezen. Ik hoop voor je dat je iets moois gaat vinden. En lekker bezig blijft met al je ‘geknutsel’. Arnoud heeft helemaal gelijk qua het pad dat je loopt. Menig succesvol ondernemer vind de tijd dat hij iets opstartte in de garage of op zolder achteraf de mooiste. Duss.. :-)

Tot gauw weer!

Marja (vanuit zolder overigens) (het is vast een teken..:-))

Reactie van Marja
zondag 14 september, 2008 om 21:03

Dag Jos,
Nog even, ik kwam onderstaande quote tegen van Jan van Gemeren. Hij past hier wel denk ik :-).

‘De meeste mensen beleggen om geld te verdienen maar beleggen is meer. Door te beleggen worden we geconfronteerd met ons zelf. Onze angst, hebzucht, twijfel, hoop, plezier…
De meeste beleggers denken dat succesvol beleggen hoofdzakelijk te maken heeft met een superindicator, tips, het volgen van goeroe’s. Kortom, altijd op zoek naar de heilige graal.
Wel ik heb nieuws voor u, succesvol beleggen heeft voor 80% te maken met psychologie en money management. Ken jezelf en beheers je risico’s je bent een succesvoller belegger.’

GannTrader

Reactie van Marja
zondag 14 september, 2008 om 21:22

Hoi Jos en Arnoud,

Nog even dan. Jullie interessante discussie over therapie en beleggers, waarmee ik het helemaal eens ben met de eindconclusie van Jos.

Dus ik kan concluderen dat uiteindelijk de persoonlijkheid van de belegger het meest bepalend is voor succesvol beleggen?
En als ik zo om heen kijk in beleggersland wordt dit aspect het méést onderbelicht?

Boeiend..

Marja

Reactie van Arnoud
maandag 15 september, 2008 om 8:06

Hoi Marja,

Naar aanleiding van je schrijven op 10/09 een reactie. Het is inderdaad zo dat ik mijn eigen beslissingen neem op basis van de fase van de beurscyclus, individuele fondsen en pas als laatste probeer ik gebruik te maken van tegengestelde bewegingen. Ik probeer irrationele gedachten te ‘vangen’. Ik noem het een beurscyclus omdat ik dezelfde irrationele gedachten steeds maar weer zie terugkomen. Natuurlijk, de oorzaken zijn steeds weer anders, maar het gevoel blijft hetzelfde. Ik denk dat je me inderdaad goed hebt begrepen of verwoord.

Wel is het zo dat een therometer dagelijks kan veranderen. De fase van de beurscyclus variëren van lengte maar duurt volgens mij in ieder geval enkele maanden tot enkele jaren.

Aan het einde van de stijgende fase of de topfase rond 2000 was het de internetcrisis. Op dit moment is het de kredietcrisis. Voorafgaand is er altijd een periode van overmoed doordat solide argumenten niet meer lijken mee te tellen. Zo ook tijdens de bodemfase.

Deze manier van kijken is langzaam maar zeker gegroeid. Wetende dat de analisten, fondsbeheerders en bankdirecteuren er soms ook maar een potje van maken en feitelijk worden meegezogen met de irrationele gedachtegangen.

Mijn filosofie is welliswaar langzaam gegroeid maar dit is niet zonder slag of stoot gegaan. De leercirkel van Kolb (theorie, experimenteren, reflecteren en doen) heeft me geholpen. Anders gezegd: geduld, heel veel inzet, blijven nadenken en een paar keer op je snufferd gaan omdat ik teveel vertrouwde op ‘mijn eigen wijsheid’. Dit soort processen roept ook stress op. Immers vorig jaar kondigde ik de komst van de dalende fase aan. Door dwars tegen iedereen in te gaan roep je ook verzet op. Men is het natuurlijk niet met je eens. Al is het alleen maar om het feit dat niemand graag tegen een koersverlies aan wil kijken. Stress kun je gewoon reduceren door je kop te houden en je eigen ding te doen. Ik hoef geen gelijk te krijgen, wel weet ik dat tever doorgeschoten marktbewegingen altijd weer een slinger richting de andere kant opmaken. Eigenlijk weet iedereen dit wel, tenminste als men de geschiedenis bestudeert. Toch, denken velen slimmer te zijn dan de geschiedenislessen.

Geld is niet mijn belangrijkste drijfveer. Interesse in wat er gebeurt en het kunnen doorgronden van psychologische beursprocessen vind ik veel leuker. Dat is mijn drive. Geloof me maar, kijk maar naar de grote jongens zoals Buffet, als ik zeg dat ik ervan overtuigd ben dat je dan ook wat meer financiële armslag kunt bewerkstelligen.

De volgende stelling zou ik anders definiëren. ‘Proces gebruikt voor besluitvorming–> goed + uitkomst=slecht. Dit is ‘pech’.’ Pech is iets wat je overkomt en alsof je daar geen invloed op kunt uitoefenen. Ik denk dat het onmogelijk is dat alle transacties succesvol kunnen worden afgerond. Daarom zie ik het niet als pech, maar als logisch gevolg van mijn goede inzichten, wetende dat er behoorlijk wat succesvolle transacties tegenover staan die op dezelfde manier tot stand zijn gekomen. Kun je dan van geluk spreken?

We zitten volgens mij nog steeds in de dalende fase. Hoewel ik wel hoopvol was dat de bodemfase zou naderen, worden we nog steeds achterhaald door de gevolgen van de kredietcrises. De problemen zijn nog niet voorbij, zo blijkt uit de affaire LEHMAN. Het lijkt erop dat ze zelfs eerder toenemen dan afnemen. De komende weken kunnen ook wel het dieptepunt vormen hoor van de crisis. Dat zijn die ik gewoon observeer. Angst voor faillisementen lijkt nog geen solide basis voor een bodemfase te zijn. In psychologische zin moet men dan eerst in de hoofden wat rust worden gevonden. Dat kan alleen maar zodra de kredietcrisis wat naar de achtergrond opschuift. We hoeven toch ook niet op het dieptepunt van de markt in te stappen?

Natuurlijk heb ik wel eens last van twijfel. Daar ontkomt niemand aan. Beleggers die daar geen last van hebben staan juist open voor irreele gedachten. Zij zullen waarschijnlijk het lid op de neus krijgen vanwege hun grenzeloze optimisme of nooit kunnen genieten van een leuk dividend omdat ze altijd te bang blijven om in te stappen. Kortom, twijfel hoort er naar mijn idee bij en is meer een zaak om mee leren om te gaan.

Zo had ik vorig jaar een lastige periode door puts te kopen terwijl de beurs in de topfase zat. Echter, de beurs bleef maar stijgen en er kwam geen eind aan! Gelijk hebben is wat anders dan gelijk krijgen. Daar moet je wel rekening mee houden.

Waar ben je mee begonnen als ondernemer?

Ik hoop je vragen grotendeels te hebben beantwoord en hoop nog meer dat je er wat aan hebt. Daar draait het allemaal om natuurlijk. Blijf vooral vasthouden aan je eigen principes, maar sta ervoor open om argumenten van anderen te onderzoeken. Je kunt er altijd wat van opsteken en uiteindelijk beslis je zelf of je de argumenten naast je neer legt of dat je beslist om er nog eens naar te kijken. Ook als je het er niet mee eens bent, kun je versterkt worden in je eigen gedachten en zodoende er toch wat aan gehad hebben.

Veel succes in de komende beursweek.

Groet,

Arnoud

Reactie van Arnoud
donderdag 18 september, 2008 om 7:46

Hoi Jos,

Je schrijft:’Dat hooggespannen verwachtingen per definitie leiden tot frustraties kan ook een reden zijn om extra hoge verwachtingen te hanteren. ;) Als je toch al gefrusteerd raakt, ongeacht of je verwachtingen boven-gemiddeld zijn of hoog. Daarnaast vind ik zelf hoge verwachtingen meer motiverend. :)’

Stel dat beleggers inderdaad gefrustreerd raken als gevolg van te hoge verwachtingen? Welke invloed zou dit kunnen hebben op de besluitvorming als gevolg van een verminderd objectief denken? Anders gezegd: ‘De methodiek kan wel goed zijn, maar kan de belegger de strategie onder druk van de frustratie nog wel uitvoeren?

Op dit moment is er ontzettend veel paniek. De kw-verhouding is zelden zo laag geweest. De call/put-verhouding staat ook op een bijzonder laag punt en steunlijntjes knappen als luciferhoutjes.

Er zullen ongetwijfeld modellen zijn die een koopsignaal afgeven. Maar welke gefrustreerde belegger durft er nu vol van vertrouwen in te stappen omdat zijn methodiek aangeeft om aandelen te kopen omdat bijvoorbeeld de wereldeconomie nog met zo’n 4 procent groeit?

Lemmingengedrag schijnt veiliger aan te voelen dan methodisch handelen. Ruim een jaar geleden buitelden men over elkaar heen (vanwege de hoge verwachtingen op koerswinst) om aandelen te kopen. Nu buitelt men over elkaar heen om aandelen massaal te verkopen omdat men alleen maar van wege hoge verwachtingen op koersverlies de aandelen dumpt.

Volgens mij moeten beleggers zichzelf heel erg bewust zijn van hun verwachtingen. Beleggers zouden zichzelf de vraag moeten durven stellen of hun gedachten reeël zijn. Pas als je de discussie met jezelf aan durft te gaan, kan de methodiek een belangrijke rol blijven spelen.

Ik kan me goed vinden in de reactie van Marja. ‘En als ik zo om heen kijk in beleggersland wordt dit aspect het méést onderbelicht?’. De financiële stropdassenwereld maakt tijdens de stijgende fase van de beurscyclus altijd een koele en berekende indruk. Zullen er effecten-leasse-productverkopers of beleggingshypotheekverkopers zijn geweest die serieus stil gestaan hebben bij de vraag of de klant wel met gevoelens van onzekerheid om kan gaan die een gevolg kunnen zijn van sterke koersdalingen? Ook menig belegger is niet gemotiveerd om stil te staan bij zijn individuele behoeften. De meesten lijken materiële behoeften, zoals snelle koerswinsten, voorop te stellen. Het lijkt erop dat onderliggende veiligheidsbehoeften (Maslov) worden genegeerd. Deze komen pas aan bod zodra de beurzen kantelen. Dan treden deze gevoelens op de voorgrond.

Groet,

Arnoud

Reactie van Marja
zondag 21 september, 2008 om 21:22

Hoi Arnoud,

Dank voor je uitgebreide reactie. Interessant allemaal. Ik kan me globaal wel vinden in wat je zo schrijft. Je hebt je eigen wiel (uit)gevonden, die werkt voor jou, die bij jou past. Een hele ontdekkingsreis eigenlijk op allerlei vlakken, de wereld van beleggen en jezelf. Ja, dat wiel heb ik ook gevonden en dat is.. gaaf. Ik vind het fijn te lezen dat je ook weleens twijfelt enz. Dat het erbij hoort en normaal is en dat je er steeds beter mee om kunt leren gaan naarmate de ervaring voorschrijdt.

Je vraagt waar ik mee begonnen ben als ondernemer. Wat bedoel je precies, het soort van belegging..? (ik ben niet helemaal helder:-)

‘Stress kun je gewoon reduceren door je kop te houden en je eigen ding te doen.’ Haha, dat zeg je mooi. Dat gelijk halen zie ik erg om me heen, maar doe ik niet aan mee. Zinloos. Maar contrair handelen, ook al ben je trouw aan je eigen wiel, het is best pittig, en afhankelijk van hoe sterk je geestelijk in je schoenen staat. Op je wiel durft te vertrouwen om de symboliek even vast te houden. Dat herken ik helemaal.
Ik had het 2 weken geleden toen de aex op 400 stond en besloot in de maandputs te gaan omdat ik ‘brainstormde’ dat de klap de volgende week zou komen met een aex +/- 350. Ik kwam mezelf weer helemaal tegen en twijfelde een week lang of ik toch niet gewoon harstikke stoned was :-). Niet fijn hoor. Maar ik weet ook dat ik moet leren vertrouwen in m’n eigen trades te krijgen en het de tijd geven om het ‘te laten gebeuren’ als het ware. Donderdag besloot ik om 17:00 eruit te gaan met aex 353. Het rendement van 2000% was superprettig en zeer welkom, maar - het zal wel raar klinken- het ging niet alleen om het geld. Mijn Brainstorm, daarna gehandeld (had ik!), die volgen en uitlaten lopen(deed ik met de heel veel stress!). Man man, het was een 2 weekse bevalling, werkelijk waar. Maar ik heb zoveel geleerd! En dat vind ik zo mooi! Veel ‘lessen’ geleerd (alles ge-analyseerd enz dit weekend) die ik weer mee kan nemen naar volgende ervaringen. En met wat meer vertrouwen in mezelf. Het gaat nog weleens goed komen met deze onzekere miep :-).

Ik dacht laatst waarom is er niet ‘iets’ door en voor beleggers op dit gebied. Een IEX maar dan voor emoties, gedrag, alles wat je als belegger aan ‘zachte maar beslissende’ faktoren tegenkomt als je belegt! Dat je elkaar zou kunnen coachen. Kunt praten met een ervaringsdeskundige ‘coach’. Hmm, ik denk dat dat best een gat in de markt is. Onder het motto ‘Ken Uzelve en verhoog uw rendement!’. :-) Of zou zoiets toch niet aanslaan omdat de meerderheid hier niet mee bezig wíl zijn..?

Jij ook goeie beursweek weer Arnoud en je opbouwende woorden, het was prettig te lezen.

Groeten,
Marja

Reactie van Marja
zondag 21 september, 2008 om 21:35

Hoi Jos,

‘Persoonlijkheid is inderdaad belangrijk, net zoals kennis en vaardigheden. Maar goed, deze 3 factoren zullen denk ik wel sterk met elkaar samenhangen, dus wat dan het belangrijkste is? ‘

Ik denk zelf dat als je dit alles kunt integreren dat dat een grote meerwaarde heeft. En ze zijn allen even belangrijk. Je zult aan het begin van het beleggen nog weinig doen qua persoonlijkheid omdat je nog kennis aan het opdoen bent en eigen maken enz. Pas na verloop van tijd komen daar de vaardigheden om de hoek kijken, en de ervaring van het handelen. En je persoonlijkheid net zo. Uiteindelijk zijn ze allemaal belangrijk. Voor de één is een bepaald iets lastiger dan de ander die dit niet noemenswaardig vind. Maar ja, geen mens is hetzelfde dus alleen maar logisch lijkt me.

Hoe is dat voor jou deze afgelopen heftige week te observeren, verbaas je je ergens over of iets anders?

Groeten,
Marja

Reactie van Arnoud
woensdag 24 september, 2008 om 20:53

Hoi Marja,

Gefeliciteerd met je behaalde resultaten. Leuk om deze ontwikkeling te kunnen lezen.

Ik denk dat er zeker behoefte is aan een mogelijkheid om je persoonlijke aspecten te bespreken. In feite biedt Jos deze gelegenheid al.

Menig belegger ervaart op dit moment gevoelens van verwardheid en heeft weinig vertrouwen in de beleggingsresultaten en of adviezen van de professionals.

Beleggers kunnen bij het bankwezen niet terecht als het gaat over vragen die zij hebben over het ontwikkelen van een persoonlijke beleggingsstrategie. In dit opzicht schiet de zorgplicht ernstig tekort.

Vorig jaar heb ik enkele banken bezocht. Er is geen enkele bank die beleggers kan vertellen welk risicoprofiel past op een beleggingsstrategie die jij wilt hanteren.

Deze weblog biedt wel de gelegenheid om op vragen in te gaan. Het is je inmiddels je eigen ervaring. Ik denk dat het een kwestie van tijd is voordat ook anderen de weg hiernaar toe zullen vinden. Al denk ik wel dat we het over een klein percentage hebben.

De beurscyclus laat ons telkens weer ervaren dat de massa zich als makke schapen naar de slachtbank laat leiden. Maar ja, voor de muis is het goed vreten tussen de poten van de olifant. Al zijn het maar 50 beleggers van het Nederlands totaal, dan ontstaan er toch nog levendige discussies.

Daarnaast denk ik dat er maar weinig mensen zijn die zich hebben gespecialiseerd in de manier waarop zij beleggers kunnen ondersteunen bij hun zoektocht naar het vinden van een balans tussen persoonlijke eigenschappen en beleggingsstrategieën. Meestal gaat men ervan uit dat de belegger zich aanpast aan de strategie. En dan gaat het nog wel eens mis. Vooral omdat beleggers dan niet leren om zelf na te denken en zelf inzicht ontwikkelen. Vanzelfsprekend wil ik niet iedereen over dezelfde (schape)kam scheren.

Ik doelde op je ondernemerschap op het zolderkamertje.

Tot de volgende keer,

Arnoud

Reactie van Marja
woensdag 1 oktober, 2008 om 14:46

Dag Arnoud,

Een boeiende tijd om belegger te zijn, vind je ook niet?

Mijn ‘zelfstandig ondernemersschap’ is bijna 2 jaar geleden begonnen op het zolderkamertje. Ik ben 10 jaar geleden begonnen met beleggingsfondsen en aandelen en dat heeft zich algauw naar opties verplaatst. Aandelen en indexopties. De dag- en weekopties zijn voor mij prachtuitvindingen, omdat mijn horizon kort is. (ik hoop dat dat niet geldt voor mijn leven, maar goed)

Als de boel zo fluctueert, doe jij nog korte dingen er tussen door, of blijf je bij je beurscyclus en neem je afstand?

Groetjes & succes, (heb even geen inspiratie..)

Marja

Reactie van Marja
woensdag 1 oktober, 2008 om 14:55

Hoi Jos,

Op welke manier concreet beïnvloedde dat je dan? Daar ben ik dan benieuwd naar, omdat je ook zegt dat je niet handelt.

Jazeker, ik merkte ook de kracht van de media bij mezelf en op m’n emoties afgelopen maandagavond. Ik had die namiddag m’n put gesloten op 326 en s’avonds keek ik naar Nova, nou overal was het op en ik dacht mijn hemel, morgen vergaat de wereld annex beurs.
He gatver, net nadat ik m’n put gesloten heb! Jaja, dat dacht ik wel, ik schrijf het eerlijk op. M’n vreugde over de winst temperde en ik vroeg me alleen maar af of ik het dan toch allemaal weer fout heb gedaan.. (jullie weten het inmiddels hé:-) Dus toen ik dinsdagochtend keek met m’n ogen bijna dicht van schrik….. in de plus. Gewoon in de plus.
Het was weer een goeie les dit poeh! Ik zit nu in de calls overigens. Want luisteren naar de media als beleggingsadvies: haha, nee liever de voeten in m’n eigen klei.

Groetjes Marja

Reactie van Arnoud
zaterdag 4 oktober, 2008 om 9:44

Hoi Marja,

Ja, het is een fantastische leerzame periode. Menig heilig huisje is omver geschopt. Bijvoorbeeld dat beleggen op langere termijn altijd beter is dan sparen. Beleggers die in 1999/2000 zijn ingestapt weten inmiddels wel beter.

Gisteren, Heijmans omgeruild voor BAM. Slim? Geen idee, maar omgerekend kon je voor het zelfde geld 10 procent meer aandelen BAM kopen.

BAM heeft met een dividendrendement van 10 procent op dit moment de beste papieren. Vergelijk de laatst gepubliceerde cijfers maar eens met elkaar.

Anderzijds noteert de koers van Heijmans ver onder het eigen vermogen per aandeel, terwijl de koers van BAM nog boven het eigen vermogen per aandeel noteert. De solvabiliteit van BAM is natuurlijk ook niet om over te juichen.

Maar ja, volgens mij staan er ook in Nederland nieuwe infrastructurele projecten op stapel. Op prinsjesdag werd aangekondigd dat het fileprobleem aangepakt zou worden door de knelpunten aan te pakken. Daar moeten de bouwers toch weer wat opdrachten kunnen wegslepen.

Het leuke van beleggen is dat je altijd kunt wikken en wegen. De beurs en het economisch klimaat verslechterd met de dag. Inmiddels kijkt niemand er meer van op als je het over een dalende fase hebt. Anderzijds worden er toch fikse reddingsboeien uit gegooid.

Wat je jezelf kunt afvragen is in hoeverre de koersen van sommige individuele fondsen niet te ver is doorgeschoten? En toch blijft het koffiedik kijken omdat irrationeel gedrag altijd verder doorschiet dan we voor mogelijk houden.

Zou het handelen met een korte termijn horizon niet je leven kunnen bekorten? Stresfactoren spelen volgens mij een grotere rol dan bij de beleggers die op langere termijn beleggen. Wellicht dat Jos hier een visie op heeft.

Nou ja, mocht Bam stijgen en Heijmans weer dalen, dan kan ik ze ook zomaar weer omruilen. Per slot van rekening is de top van Heijmans druk bezig met op orde brengen van de organisatie.

Goed weekend,

Arnoud

Reactie van Arnoud
zaterdag 4 oktober, 2008 om 12:52

Ik schreef: ‘ Gisteren, Heijmans omgeruild voor BAM. Slim? Geen idee, maar omgerekend kon je voor het zelfde geld 10 procent meer aandelen BAM kopen. ‘

Hiermee doelde ik op koersstijging van gisteren van Heijmans (circa 8 procent) en op de koersdaling gisteren van BAM (circa 2 procent).

Aanvulling en ter overweging: De prijs van grondstoffen die in de bouw worden gebruikt, zijn tijdens het derde kwartaal behoorlijk gedaald. Volgens mij besparen de bouwers hierdoor op de kosten omdat ze minder betalen voor bouwmaterialen.

BAM wil nog dit jaar een participatie Van Oord verkopen. Als dit lukt zouden ze hoogst waarschijnlijk een boekwinst kunnen realiseren. Dit bedrag kan of naar de aandeelhouders gaan of op de balans worden gezet zodat het eigen vermogen wordt versterkt. Persoonlijk pleit ik voor de laatste optie.

Vanzelfsprekend zijn mijn reacties niet bedoeld als beleggingsadvies. Wel bedoeld als korte reactie op je vraag of ik aan de zijlijn sta. Hopelijk vind je het wel nuttige informatie zodat je zelf tot een eigen weloverwogen oordeel kunt komen mocht je belangstelling hebben voor de bouwers.

Groet,

Arnoud

Reactie van Marja
dinsdag 7 oktober, 2008 om 12:33

Dag Jos,

Het is een uitdagende tijd vind ik om dicht bij jezelf te blijven staan in deze storm om je heen. Ik merk dat ik daarvoor moeite moet doen en een zekere afstand moet bewaren. Beleggen op basis van emoties ligt ontzettend op de loer nu. Wel weer een ontzettend leerzame tijd dit.
Nee ik was uit de calls, ze waren voor vorige week, maar het is niets geworden, ik had op meer stijging verwacht.

Dus nu weer proberen blanco opnieuw verder. Vooral op eigen kracht en niet met roepende krantenkoppen.

Merk je de kracht van emoties door alles om je heen ook bij jezelf, ook al beleg je niet? Dat je in je hoofd misschien wel belegd, dat je toch ’stiekem’ denkt, had ik maar dit of dat gekocht dan had ik me toch winst.. Of sta je daar niet bij stil?

groet Marja

Reactie van Marja
dinsdag 7 oktober, 2008 om 12:40

Dag Arnoud,

Je schrijft: ‘Zou het handelen met een korte termijn horizon niet je leven kunnen bekorten? Stresfactoren spelen volgens mij een grotere rol dan bij de beleggers die op langere termijn beleggen.’

Naar mijn idee worden veel langetermijnbeleggers nerveus door de huidige dalingen. Ook aangestoken door alle verhalen in de media. Ik vermoed dat een minderheid hier oprecht geen moeite mee heeft en denkt ‘komt wel weer’. Maar ik denk dat veel anderen zich afvragen wat ze moeten doen. Bijkopen? Niets doen? En onrustig op hun stoel schuiven. Maar goed, dat vermoed ik, en dat weet ik natuurlijk niet.

Qua stress zie ik weinig verschil. Je moet doen wat jij wilt en daar hoort altijd een soort van stress/onzekerheid bij. Daar moet je mee leren omgaan. Toch? Dat heb ik hier gelezen volgens mij :-).
Ik merk ook dat het wel wat me doet, dat geschreeuw om me heen en probeer dus nog bewuster afstand te bewaren en Mijn ding te blijven doen.
Wordt jij inmiddels niet meer beïnvloed door de media enz. Arnoud? Dat proces heb je al achter je?

De bouwers, leuk wat je schrijft, voor mezelf intereseert het me niet zo. Ik blijf meer aex gericht. Jeetje, nu mag ik zelfs geen putopties meer kopen op financials, bizar hoor. Nou ja, als ik wat zou willen zou ik meer aan langlopende calls denken maar goed.

Succes met de handel en wandel!

groet Marja

Reactie van Arnoud
woensdag 8 oktober, 2008 om 15:54

@ Marja en Jos,

Integendeel, hoe meer geschreeuw hoe beter ik het vindt. In mijn optiek, zoals je weet vind ik dat we ons in de dalende fase bevinden, is alle media-aandacht zoals deze op dit moment aan ons wordt voorgeschoteld juist één van de allervroegste signalen van een aankomend herstel. WE BEREIKEN VANZELF EEN MOMENT WAAROP JE JEZELF AFVRAAGT:’WIE KAN ER NOG VERKOPEN?’

In mijn ogen zet de media geen trend, maar bevestigt zij een trend. Ofwel, de media geeft precies weer de gevoelens weer van het volk. Daarom komt de media ook zo kortzichtig over, tenminste als we de berichtgeving in een historische context plaatsen. Vorig jaar voorjaar werden doemdenkers toch niet serieus genomen? Jos, we hebben er samen in aandacht aan geschonken :-)

Persoonlijk word ik niet koud of warm van dalende beurskoersen. Hierbij moet ik wel een kantekening plaatsen. Vroeger had ik hier juist heel veel last van. Nu heb ik een stadium bereikt dat ik het bereboeiend vindt. Kortom, het is mijn ervaring dat je dit soort processen op basis van weloverwogen ‘inzicht’ kunt overstijgen.

De RET biedt hierbij een handig hulpmiddel. Volgens deze theorie bepaald je denken over een gebeurtenis of ervaring je gevoel. Ofwel, gevoelens kun je zelf oproepen door je gedachten. Op dit moment denken veel mensen dat de hele economie in elkaar stort. We lopen natuurlijk een reeël gevaar, maar een depressie lijkt me wat overdreven. Vooral omdat de overheden nu massaal ingrijpen.

Waar ik me wel over opwind is het feit dat (volgens mijn bescheiden historische kennis) er nu voor het eerst in de wereldgeschiedenis sprake is van het feit dat het financiele wezen de wereldeconomie kapot dreigt te maken. Vroeger ging het financiele wezen kapot als gevolg van de neergang in de economie. De huidige situatie is een raar fenomeen en een gevolg van onverantwoord gedrag van financiële instellingen. Gelukkig wil de politiek onverantwoord gedrag aanpakken en geld terug halen bij degenen die verantwoordelijk zijn voor de ellende en een aanvraag indienen voor nationalisatie. Tenminste, voor zover ik de media goed heb begrepen.

Zoals ik vorig jaar al heb beschreven in één van mijn columns, komt er een moment waarop de er grote veranderingen zullen plaatsvinden. Namelijk, een nieuwe periode van regulering. Het kapitalisme in de huidige vorm ligt achter ons. Vermoedelijk duurt dit proces zo’n 30 jaar. Aandelen zullen wel rendabel blijven maar we zullen verhoudingsgewijs jaarlijks niet meer zo’n spectucalaire stijging laten zien. Evenals in de jaren zeventig zal het dividendrendement weer belangrijk worden. Dit gaat gepaard met lage koerswinstverhoudingen.

Succes,

Arnoud

Reactie van Marja
donderdag 9 oktober, 2008 om 12:01

Dag Jos en Arnoud,

Ik ben het helemaal met je eens Arnoud dat de media absoluut geen trend inzet maar enkel volgend/lijdend (:-) is. Ik begin ook het idee te krijgen dat er over niet al te lange tijd een fors herstel komt, maar goed.

Het zijn ontzettend interessante tijden en ik klapper met m’n oren wat er allemaal gebeurt. De ene zwarte zwaan na de andere. Ik snap wat je bedoelt Jos, ik merk dat ik ook wat geïrriteerd wordt van al de miljoenverhalen over Fortis en dat iedereen een mening heeft wat door de media uitgebreid wordt weergegeven. Vooral dat laatste. Maar het hoort er allemaal bij.

Fijn te horen Arnoud dat je door ervaring hierboven kunt uitstijgen. Dat het processen zijn, waar RET jou daarbij helpt. Maar toch ook vertrouwen in je eigen handelen/inzicht, en dat je dat enkel krijgt door het doen. Het gaan, het ervaren. Ik ben er druk mee bezig :-) Volgens mij stopt het ‘leren ook nooit. Qua beurs sowieso, maar ook je eigen persoonlijkheid en ontwikkeling daarin. Ik denk niet dat als je ‘je kunstje eenmaal kent’ klaar bent. Zelfontwikkeling stopt m.i. nooit.

Mensen, succes in de woeilige baren.

Groeten Marja

Reactie van Arnoud
donderdag 9 oktober, 2008 om 19:06

@Marja,
Inderdaad, ik denk dat je helemaal gelijk hebt door te stellen dat het leerproces nooit stopt. Dat maakt de materie ook zo interessant. Sommigen zullen het als zeer frusterend ervaren en zullen de handdoek in de ring gooien.

Beleggers die bewust bezig zijn met het opdoen van leerervaringen kennen over het algemeen ook momenten van reflectie. Hierdoor doe je steeds nieuwe leerervaringen op. Zo komen we weer bij de leercirkel van Kolb terecht. In mijn ogen is de materie van het beleggen geen kunstje. Anders hadden al degenen die aan het hoofd staan van banken, pensioenfondsen en beleggingsfondsen voordat de ellende zich aan zou openbaren, al kunnen uitgestappen. Ofwel tijdens de topfase. Immers, met al hun (historische) kennis zou het voor hen een koud kunstje moeten zijn om continue succesvol te zijn en te blijven. Ze waren dan in ieder geval niet als lemmingen de afgrond in gedonderd.

Ik denk dat elke belegger, bankdirecteur, beleggingsfondsbeheerder en pensioenfondsbeheerder zichzelf, desnoods samen met het team waarin zij operen, drie vaardigheden moeten eigen maken. Deze zijn:

1. Het verwerven van inzicht in de beurscyclus.
2. Het ontwikkelen van een beleggingsstrategie.
3. Het leren kennen en uiteindelijk het hanteren van persoonlijke karakteristieke eigenaardigheden.

Overigens gelden deze drie items ook voor beleggers die uitsluitend in beleggingsfondsen beleggen. Op deze site staat voornamelijk punt 3 centraal. Ik denk dat er weinig plaatsen op het internet te vinden zijn van vergelijkbare orde.

Reactie van Arnoud
zaterdag 11 oktober, 2008 om 21:08

Hoi Jos,

Ik vind het hartstikke leuk als je met een kritische noot komt. Het is alleen maar goed als er een discussie plaats vindt. Het mooie van jouw weblog is dat er op ‘inhoud’ wordt gediscusseerd. Dat juich ik alleen maar toe. Nu terug naar de inhoud. In mijn reactie zal ik de RET gebruiken als basis waarop ik mijn argumenten baseer. Per slot van rekening heet je weblog niet voor niets “Psychologieenbeleggen” .

Op grond van welke argumenten moet een grote institutionele belegger altijd volbelegd zijn? Is de wereld niet teveel afhankelijk geworden van koerswinst? Het lijkt wel alsof pensioenen en beleggingshypotheken alleen maar gebaat zijn bij stijgende koersen. Het lijkt erop dat de normale economische patronen van opkomst, bloei en neergang niet meer worden aanvaard. Deze patronen kunnen we toch niet wegmasseren of het bestaansrecht van deze patronen ontkennen. Of denk je er anders over? Zo ja, moeten institutionele beleggers hier dan geen gebruik van maken?

Als de beurzen op recordhoogte staan hoor je niemand klagen. Is dit reeël? Nee, want superhoge koersen gaat altijd ten koste van het dividendrendement. Dividendinkomsten zijn natuurllijk belangrijke inkomsten voor institutionele beleggers en deze inkomsten behoren enigsinds een tegenwicht te vormen voor oprukkende inflatie. Kortom, institutionele beleggers hollen hun inkomstenstroom zelf uit als zij nooit aandelen verkopen.

Door de koersdaling van de laatste tijd zijn de pensioenreserves aangetast, waardoor ze bijna als gevolg van de normen eigenlijk alsnog verpicht moeten worden om hun aandelen te verkopen. In dat geval stappen ze als laatste uit de naar beneden gierende ‘dalendekoersentrein’. Hierdoor kan er inderdaad een sneeuwbaleffect optreden waardoor in dat geval ook de andere pensioenfondsen snel door hun reservers heen zijn. Kortom, met hun beleggingsbeleid zouden ze volgens de letter van de wet zouden pensioenfondsen formeel gedwongen kunnen worden om als laatste uit de trein stappen om hun reserves enigsins op peil te houden. Gelukkig stellen de autoriteiten zich soepel op. Als we deze gedachten in overweging nemen, zou het dan niet beter zijn als pensioenfondsen eerder uitstappen?

Is het altijd volbelegd zijn niet een ‘moeten’ die op verkeerde overtuigingen is gebaseerd? Als pensioenfondsen ook verkopen, zou de markt daarmee niet meer tot rust kunnen komen. Zijn de koersstijgingen sinds de jaren tachting niet extreem te noemen? Kijk eens naar de grafieken die een periode van meer dan honderd jaar beslaan.

Volgens deze grafieken zijn de koersen volledig uit het lood geslagen. Het lijkt wel alsof de koersen sinds de jaren tachtig zijn gelanceerd. Is dit reeël? Of is er sprake van een kunstmatige situatie? Bijvoorbeeld omdat er gewoon standaard wordt belegd door pensioenfondsen of door eigenaren van een beleggingshypotheek.

Zodra institutionele beleggers aandelen verkopen omdat zij een fantastische winst hebben gerealiseerd, verhogen zij feitelijk hun rente-inkomsten. Immers, 4 procent rente op een geldbedrag na honderd procent koerswinst, betekent in feite een rente-inkomstenstroom van 8 procent ten opzichte van het oorspronkelijke geldbedrag.

Volgens mij is het juist heel goed als er vaker verkocht en gekocht wordt. Volgens mij voorkom je dan maar steeds maar weer opdoemende records. Zowel naar boven alswel naar beneden. Vorig jaar zomer zijn er verschillende records gesneuveld zoals een extreem hoog koers/dividendverhouding, een heel laag dividendrendement en een heel laag dividend/renteverhouding. Op dit moment staat de VIX extreem hoog. Bijna 40 procent boven de normale piekniveau’s die gedurende decenia werden bereikt op het moment dat er sprake was van beursstress.

Waar het volgens mij om gaat is het volgende. De wereld (autoriteiten, toezichthouders, bedrijfsleven en burger) heeft in de loop van de jaren, zeg maar na de jaren 80 van de vorige eeuw, verschillende overtuigingen overboord gezet en deze vervangen door andere overtuigingen. Bijvoorbeeld ten aanzien van risico-aversie, aandeelhouderswaarde en het maken van schulden omdat economische groei ten koste van alles tot DE norm is verklaard.

Sommigen vinden dat er op dit moment sprake is van drie crississen tegelijk. Namelijk: financiële crisis, energiecrisis en een voedselcrisis. In hoeverre zouden de nieuw aangenomen overtuigingen een rol spelen ten aanzien van de huidige problemen op wereldniveau? Zou het waar kunnen zijn dat deze overtuigingen een bijdrage hebben geleverd aan het plegen van roofbouw op de aarde? Zou het zo kunnen zijn dat het slechten van risico-aversie een bijdrage heeft geleverd aan het huidige financieël falen?

Goed resterend weekend toegewenst,

Arnoud

Reactie van Arnoud
zondag 12 oktober, 2008 om 13:06

In het televisie programma ‘Buitenhof’ werd gesuggereerd dat onder de huidge omstandigheden de helft van de pensioenfondsen aanvullende maatregelen moet nemen.

Vooralsnog krijgen de pensioenfondsen, op advies van De Nederlandsche Bank, de gelegenheid om pas eind november/begin december definitieve standpunten in te nemen ten aanzien van het verhogen van pensioenpremies en bijvoorbeeld het achterwege laten van de indexering.

Bovendien blijken ook de huidige werknemers risico te lopen op een relatieve waardedaling van het eindpensioen omdat deze wordt berekent op basis van het middelloon.

Tot slot: de buy en hold strategie beperkt ook het aantal potentiële kopers gedurende de bodemfase. Anders gezegd: ‘Pensioenfondsen, kunnen vanwege hun strategie op dit moment bijna niet bijkopen’.

Reactie van Arnoud
donderdag 23 oktober, 2008 om 22:49

Hoi Jos,

Het is wel een heel actueel onderwerp aan het worden. Ik denk dat er bij pensioenfondsen deskundigheid genoeg aanwezig is. Ik ben ervan overtuigd dat men het kompas onvoldoende op de beschikbare kennis afstemd, maar veel meer op het kompas van het gevoel of de waan van de dag. Wellicht ook op basis van competitie. Misschien wil men in pensioenland niet de sukkel van de klas zijn, en gaat men liever met elkaar ten onder dat men zelf beleggingsbeslissing neemt die mogelijk afwijkt van de rest van de (pensioen)club. Je wilt toch ook niet het slechtste beleggingsresultaat realiseren. Of wel?

Hoe kan het toch gebeuren dat al die gestudeerde jongens, vaak de beste jongetjes van de klas, zich toch telkens in de lure laten leggen. Of, misschien zelfs wel hardleers zijn. Ook aan het begin van deze eeuw stonden verschillende pensioenfondsen in de gevarenzone! Zo lang is dat niet geleden.

Groet,

Arnoud

Reactie van Arnoud
maandag 27 oktober, 2008 om 11:28

Vanochtend ving ik in een flits op dat TNT waarschijnlijk zo’n 75 miljoen in de pensioenpot moet stoppen. Op deze manier hol je als bedrijf achter de markt aan en komt de ellende van alle kanten op je af, namelijk: lagere winstmarges, een hogere afdracht van premies en ook nog eens een dalende omzet als gevolg van afnemende economische groei.

Het gaat er volgens mij niet om dat je op dit moment nog een snelle omslag moet maken van het beleid. Nee, dat had eerder moeten gebeuren. Namelijk, tijdens de topfase van de beurscyclus. Anders gezegd:’ Het voorjaar in 2007 was een mooi moment geweest’.

Volgens mij kun je nu overwegen om van de gelegenheid gebruik te maken en bij te kopen. De dalende fase eindigt altijd een keer en gaat vervolgens over in de bodemfase. Er zullen mogelijk een paar bedrijven failliet gaan, maar na elk faillissement worden andere bedrijven in dezelfde sector sterker omdat het productieaanbod is verminderd en de overgebleven bedrijven hun voorraden sneller kunnen afbouwen of zelfs moeten aanvullen.

Misschien kun je eens ergens in het bedrijfsleven een gastcollege geven over psychologische valkuilen:-). Zou men daar voor open kunnen staan? Immers, elke crisis geeft weer ruimte aan nieuwe initiatieven.