De conjunction fallacy is een valkuil waarbij we aannemen dat specifieke condities waarschijnlijker zijn dan een algemene conditie. Een voorbeeld zal dit beter kunnen verduidelijken. In het onderzoek van Nobelprijs winnaars Amos Tversky en Daniel Kahneman kregen de proefpersonen de volgende stelling voorgelegd:

“Linda is 31 jaar oud, single, slim, en heeft een uitgesproken mening. Ze is afgestudeerd in filosofie. Tijdens haar studententijd maakte ze zich druk om discriminatie en sociale onrechtvaardigheid, en heeft ze meegelopen in demonstraties tegen het gebruik van kernenergie.”

Wat is nu waarschijnlijker?
a) Linda is werkzaam bij een bank.
b) Linda is werkzaam bij een bank en actief in een feministische beweging.
Wat bleek nu; 85% van de personen koos voor optie B. En hoewel dit intuïtief inderdaad de goede keus lijkt, is het rekenkundig een verkeerd antwoord. Optie A is namelijk het meest waarschijnlijk.

Dit komt omdat de kans op twee samenvallende gebeurtenissen (de ‘conjunction’) altijd kleiner is dan de kans op één van die gebeurtenissen. Stel dat je naar aanleiding van de beschrijving schat dat er een kans van 10% is dat Linda bij een bank werkt, en dat je de kans dat ze in een feministische beweging actief is op 80% schat. Het lijkt dan wel alsof mogelijkheid B het meest waarschijnlijk is, maar deze kans is maar 8%. Immers, 0.10 x 0.80 = 0.08 = 8%.
Dit lijkt gevoelsmatig niet te kloppen, maar als je erover redeneert, blijkt het wel te kloppen: Stel dat we 100 mensen hebben die aan de beschrijving van Linda voldoen. Van deze 100 mensen werken er tien bij een bank. Doordat we ook iemand moeten hebben die in een feministische beweging actief is, hebben we maar een groep van 10 mensen waaruit we kunnen kiezen. Omdat een klein percentage waarschijnlijk politiek is, hebben we 1 of 2 mensen uit de gehele groep van 100 mensen die zowel bij een bank werken als actief zijn in een politieke beweging.

Mogelijkheid B doet echter waarschijnlijker aan omdat deze representatiever is van Linda zoals ze uit de beschrijving naar voren komt. Nu is dit nog een onschuldig voorbeeld, maar uit andere onderzoeken is ook gebleken dat politieke adviseurs kansen op ingrijpende gebeurtenissen verkeerd schatten. Ondanks dat een gedetailleerd en specifiek scenario erg waarschijnlijk lijkt, wordt de daadwerkelijke kans erop steeds kleiner door het toevoegen van meer details.

De conjunction fallacy en beleggen

Dit effect treedt ook op bij beleggen. Ondanks dat bepaalde voorspellingen erg waarschijnlijk lijken, zijn ze eigenlijk door de hoeveelheid aan details juist onwaarschijnlijk. Met andere woorden: een aandelenanalyse waarin veel factoren voorkomen heeft ook een grotere kans om juist niet uit te komen.

Naast stock picks kan de conjunction fallacy ook optreden bij het ontwikkelen van een handelssysteem. Ondanks dat het misschien lijkt dat een systeem met 5 of meer technische indicatoren een beter systeem is dan een simpele versie met 2 indicatoren, is dat niet zo. Sterker nog, door het toevoegen van extra indicatoren vergroot je alleen de kans dat de toekomst een volledig andere uitkomst geeft.

Hoe kan een belegger zich nu wapenen tegen deze valkuil? Kennis van deze valkuil zal zeker helpen. Ook als een belegger zich realiseert dat samenvallende gebeurtenissen altijd een kleinere kans hebben kan men hiermee rekening mee houden. Mocht een gedetailleerd scenario erg waarschijnlijk overkomen, bereken dan eens de kans dat het scenario zo uitkomt. Grote kans dat je het scenario een stuk minder waarschijnlijk vind.

Stem of voeg toe aan: