Tijdens de topfase van de beurscyclus, in de zomer van 2007, vlak voordat de koersen begonnen te dalen, heb ik een column geschreven over het S.G.G-model. U kunt het artikel via Google terugvinden onder de zoekwoorden: ‘sgg beleggen beurspsycholoog’. Inmiddels is de situatie zodanig verandert dat deze column, mits herschreven, weer van nut kan zijn.

Het S.G.G-model kan u helpen om uw gedrag en om uw beleggingsresultaten vanuit een andere invalshoek te bekijken. Mensen hebben een vrije keuze. Toch komt het regelmatig voor dat beleggers hun beleggingsbeslissing niet altijd even bewust nemen. Sommigen handelen volgens een vast patroon. Dit gedragspatroon kan uitgegroeid zijn tot een gewoonte. Herkent u dit?

Gewoonten kunnen op de beurs desastreus zijn omdat de beurs in vier fasen is te verdelen, namelijk: - de stijgende fase; - de topfase; - de dalende fase; - een fase van bodemvorming. Beleggers die tijdens de topfase vasthouden aan hun verwachtingspatroon van stijgende koersen en daardoor voornamelijk alleen maar aandelen bijkopen tijdens de eerste periode met dalende koersen, zullen tijdens de dalende fase worden geconfronteerd met een sterke waardevermindering van hun portefeuille. Daar staat tegenover dat particulieren die tijdens de bodemfase en voornamelijk uit angst voor nog grotere koersverliezen de beurs tijdens deze fase mijden de periode met (sterke) koersstijgingen zullen missen.

Het Situatie-Gedrag-Gevolg-model (S.G.G-model) kan u helpen bij het op gang brengen van een bewustwordingsproces. Door bewuster naar uw gedrag en naar het resultaat van uw gedrag te kijken kunt u ontdekken of u bent vastgeroest in uw gewoonten. Vervolgens kunt u met behulp van dit model tot de conclusie komen dat u op bepaalde momenten bewust voor ander gedrag kunt kiezen. Bijvoorbeeld door uit te uitstappen tijdens de topfase en pas weer in te stappen tijdens de bodemfase.

Het S.G.G-model

Het is een theoretisch gedragstherapeutisch model. Dit model wordt veelvuldig gebruikt in (professionele) opvoedkundige situaties. Ook u zult dit model, misschien geheel onbewust, in uw dagelijks leven gebruiken.

Reageert u in bepaalde situaties altijd met hetzelfde gedrag? Of herkent u dit bij anderen? Waarom vallen sommige vrouwen altijd op verkeerde mannen? Waarom krijgt u altijd alles voor elkaar? Hoe komt het dat u bijna altijd wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek en uw buurman nooit wordt uitgenodigd? Waarom verliezen veel particulieren tijdens een crash zoveel geld? Waarom is Foppe de Haan zo goed? Het S.G.G-model kan u helpen bij het maken van een analyse.

Situatie. In welke situatie bevindt u zich?
Gedrag. Hoe gedraagt u zich tijdens deze situatie?
Gevolg. Wat is het gevolg van uw gedrag? Anders gezegd: wat is het resultaat van uw gedrag?

Bent u in staat om uw gedrag te veranderen zodat u kunt voorkomen dat u in vervelende situaties terechtkomt of juist een betere situatie kunt bewerkstelligen? Of, kunt u uw gedrag veranderen zodra de situatie verandert? Op de beurs kunt u de situatie niet veranderen. U heeft wel mogelijkheden tot uw beschikking om uw eigen gedrag te veranderen. U kunt daarmee het resultaat in positieve zin beïnvloeden.

Gedrag doet zich niet zo maar voor. Uw gedrag wordt uitgelokt door de situatie waarin u zich bevindt en de reactie van andere mensen op uw gedrag. Ontvangt u voor uw gedrag een materiële of immateriële beloning? Waarschijnlijk zult u dit gedrag herhalen. Wordt u voor uw gedrag gesanctioneerd? Waarschijnlijk zult u met dit gedrag stoppen.

Op basis van dit inzicht kunnen we verklaren waarom er tijdens de stijgende fase en tijdens de topfase zoveel nieuwe beleggers bijkomen en waarom het zo moeilijk is om tijdens de topfase alle aandelen te verkopen. Immers, u werd jarenlang beloond met steeds hogere dividenduitkeringen en bovendien stegen de koersen lekker waardoor u rijker werd. Tijdens de dalende fase en tijdens de bodemfase haken zoveel beleggers af omdat zij werden gestraft voor hun beleggingskeuze. Namelijk doordat zij de koersen zien dalen en de dividenduitkering zien afkalven.

Praktijkvoorbeelden uit het dagelijks leven

1. Heeft u kinderen? Een van uw kinderen doet goed zijn best (Gedrag van uw kind) op school (Situatie)? U kunt dit versterken door het kind te complimenteren of te belonen (uw gedrag als reactie op het gedrag van uw kind). De kans is groot dat uw kind het gedrag zal herhalen (Gevolg) en daarmee zijn best blijft doen.
2. Rijdt u in het verkeer (Situatie) regelmatig te hard (Gedrag) en baalt u van de bekeuringen (Gevolg)? U kunt de Situatie veranderen door de trein te pakken of de fiets te nemen. U kunt besluiten om uw gedrag te veranderen door minder hard te rijden.

Natuurlijk gaan deze praktijkvoorbeelden niet altijd voor iedereen op. U zult hier ongetwijfeld voorbeelden van kunnen opnoemen.

Het S.G.G-model en de beurs

Ook op de beurs spelen de drie kernthema’s van het S.G.G-model een hoofdrol. De situatie (S) verandert voortdurend. Bijvoorbeeld ten gevolge van veranderende macro-economische omstandigheden, bedrijfseconomische omstandigheden of bijvoorbeeld als gevolg van overheidsmaatregelen. Het beleggingsgedrag (G) uit zich door de aankoop of verkoop van aandelen.

Soms zijn er perioden aan te wijzen waarbij de gevolgen (G) van de toenmalige situatie bij beleggers in het geheugen staat gegrift. Voorbeelden hiervan zijn: de campinghausse van 1996, de bekende crashes van 1929 en 1987, de internethype en de kredietcrisis. Telkens blijkt het gedrag van beleggers te worden beïnvloed op basis van de verwachte beloning in de vorm van koerswinst en dividend. Hoe staan we er op dit moment voor? Aan de hand van het S.G.G-model kijken we naar de huidige situatie.

Situationele veranderingen

De wereld ziet er sinds vorig jaar zomer heel anders uit. U heeft het u heen zien gebeuren. Alles is in beweging. De meeste politici, bestuurders, beleidsbepalers en alle andere medewerkers zullen echt hun best doen om de juiste beslissingen te nemen. Daar twijfel ik niet aan. Ook weet ik zeker dat het niet altijd meevalt om tot een juiste beslissing te komen. Kijk maar eens naar uw eigen beleggingsbeleid of naar uw eigen privé-leven. Ook u zult op zoek zijn naar de juiste keuzes.

Elke beslissing die door de overheid, door bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen, of door uzelf wordt genomen, kan op termijn van invloed zijn op de perceptie van andere beleggers. De geschiedenis staat bol van situationele veranderingen. Voorbeelden hiervan zijn:

- Centrale banken bepalen het rentebeleid. De recente renteverlagingen zijn bedoeld om de economie weer aan de praat te krijgen. Echter, als het bovenmatige leengedrag niet wordt aangepakt wordt er opnieuw een basis gelegd voor een schuldencrisis. Bovendien kan de inflatie op termijn worden aangewakkerd. Het gevoerde beleid met renteverlagingen kan volgens mij pas succesvol zijn, zodra de kredietverlening binnen de perken wordt gehouden. Pas dan kan er een situatie optreden waar de verhouding tussen schuld en inkomen evenwichtiger wordt. Op langere termijn is daarmee ook het netto besteedbaar inkomen van consumenten gebaat. Maar ook de winstontwikkeling van het bedrijfsleven.

- Succesvol management creëert waarde voor de aandeelhouder. Investeert u in succesvolle bedrijven? U vergroot u kans op koerswinst. Warren Buffet is hier beroemd mee geworden. Op dit moment hoeven we dit item niet toe te lichten. Hopelijk wordt er door het overheidsingrijpen en het aanstellen van nieuwe commissarissen bij het bankwezen een basis gelegd voor een nieuw en succesvol beleid waar over enkele jaren iedereen weer de zoete vruchten van kan plukken.

- Overheden bepalen tegenwoordig of een bank wordt gered of niet. Gelukkig maar. Helaas, heeft het bankwezen de huidige situatie en daarmee het overheidsingrijpen helemaal aan zichzelf te wijten

- China. Inmiddels hebben al die duizenden bejaarden en studenten die vorig jaar hun spaarrekening hebben geplunderd om van dit spaargeld aandelen te kopen heel veel geld verloren op de beurs. Zij zullen zich tijdens de bodemfase wel twee keer bedenken voordat zij weer massaal zullen instappen. Tenminste, als zij daar nog toe in staat zijn!

- Ten opzichte van de zomer 2007 is de situatie totaal omgedraaid. Op dit moment is de koerswinstverhouding staat historisch laag, het dividendrendement staat relatief hoog, de verhouding tussen de koers/eigen vermogen per aandeel is relatief laag te noemen.

Gedrag

Zoals gezegd wordt het individuele gedrag van beleggers beïnvloed door veranderende situaties. Deze veranderingen zullen de perceptie ten aanzien van toekomstige beursontwikkelingen beïnvloeden. Zodra beleggers en spaarders hun verwachting beginnen bij te stellen zal vermoedelijk ook het beleggingsgedrag weer worden aangepast van risicomijdend naar risicodragend. Op dit moment verwacht niemand dat de koersen sterk omhoog zullen gaan en wie rekent er nog in de nabije toekomst op een stand van 700 voor de AEX? We kunnen nu wachten op het moment waarop beleggers hun somberheid langzaam maar zeker van zich afschudden. Is het al zover? Nee, het lijkt me op dit moment nog te vroeg om hier iets zinnigs over te zeggen. We zitten volgens mij nog steeds in de dalende fase van de beurscyclus.

Wat verwacht u van de beurs? Wat verwacht u van het economische klimaat? Heeft op grond van deze verwachtingen uw aankoop- en verkoopbeleid afgestemd? Begint u te twijfelen of de baisse nog lang kan doorgaan? Begint u na te denken over alternatieven voor een spaarrekening? Welke gevaren liggen er op macro-economisch niveau de loer. Kortom, waar is het wachten op?

Gevolg

Op den duur zal elk succes aan zijn eigen succes ten onder gaan. Succes wordt meestal door zichzelf ingehaald. Het voordeel van de oorspronkelijke beloning is op een gegeven moment uitgehold of wordt zelfs teniet gedaan door één of meerder alternatieven. Deze alternatieven vormen een bedreiging voor het bestaande succes. Zeker als deze alternatieven een grotere beloning in petto hebben, of de kans op sancties verminderd. In de toekomst zal het huidige succes van sparen worden ondermijnd door een nieuw succes van beleggen

Naarmate steeds meer mensen besluiten om te gaan sparen wordt de kans op een koersdaling steeds kleiner. Immers, het aantal beleggers dat zijn aandelen nog kan verkopen neemt steeds verder af. Bovendien kan een massale toestroom van spaargeld de rente op een spaarrekening drukken. Na verloop van tijd neemt de beloning voor beleggers weer toe als op een gegeven moment het dividendrendement weer aantrekkelijker wordt. Bijvoorbeeld als gevolg van een sterke koersdaling en van een aantrekkende economie. Een gedeelte van de spaarders ziet in dat het dividendrendement een goed alternatief ten opzichte van de rente op een spaarrekening. Sommigen zullen op een gegeven moment besluiten om hun spaarrekening leeg te halen van dit geld (hoogdividendrendement)aandelen te kopen waardoor de beurskoersen kunnen stabiliseren of zelfs weer kunnen stijgen. De koerswinsten en oplopende dividenduitkeringen (beloning) zal steeds meer mensen verleiden om het spaargeld te gebruiken voor de aankoop van aandelen.

Hoe verder?

Ik denk dat u dit model vooral kunt gebruiken na een periode met langdurige koersstijgingen of na een periode met heftige en misschien wel langdurige koersdalingen. Zeker als er records zijn gebroken kan er wel eens een moment aanbreken waarop één of meerdere alternatieven nadrukkelijker in beeld komen. Ook de media ziet op een gegeven moment keuzemogelijkheden ontstaan en zal daarover schrijven. De volgende vragen kunnen u verder helpen bij het vormen van een mening:

- Zijn er situationele veranderingen gaande? Zo ja welke?
- Ontstaan er alternatieven die een hogere beloning in petto hebben?
- Zijn er alternatieven die de kans op een negatieve sanctie verminderen?

Deze column heeft niet de intentie om u te voorzien van concrete beleggingsadviezen. Ik hoop dat u dit model kunt gebruiken om uw gedrag, maar ook van het gedrag van anderen, eens vanuit een andere invalshoek te bekijken. Het is een theoretisch model. De praktijk van alledag is natuurlijk veel gecompliceerder. Beleggen doet u op eigen risico. Bovendien ken ik mijn eigen beperkingen. Het is niet aan mij om u te adviseren. Per slot van rekening ben ik uw BEURSPSYCHOLOOG niet. Daarvoor moet u bij Jos zijn, maar ja, ook hij vindt zichzelf nog geen echte beurspsycholoog. :(

Arnoud Rademaker
Beleggingscoach

Stem of voeg toe aan: